Η μαρτυρία μιας νεαρής φοιτήτριας με ρίζες από τις Φιλιππίνες, για την ταυτότητα, την αποδοχή και τις αόρατες διακρίσεις στην κυπριακή κοινωνία.
Συνέντευξη στην Πριτόνια Επουά*
Γεννήθηκε, μεγάλωσε και μορφώθηκε στην Κύπρο. Μιλά ελληνικά, έχει τις αναμνήσεις, τις φιλίες και τα όνειρά της συνδεδεμένα με τον τόπο αυτό. Κι όμως, συχνά νιώθει ότι η κοινωνία δεν τη θεωρεί πραγματικά Κύπρια. Η Φ.Ε., νεαρή γυναίκα φιλιππινέζικης καταγωγής, μιλά για τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν άνθρωποι που γεννήθηκαν στην Κύπρο αλλά εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται ως «ξένοι», φωτίζοντας τις αόρατες πλευρές της κοινωνικής αποδοχής, των στερεοτύπων και της ταυτότητας.
Ανάμεσα στην πατρίδα και την αποδοχή
Παρότι η ίδια δηλώνει ότι αισθάνεται Κύπρια, εξηγεί πως αυτή η αίσθηση δεν βρίσκει πάντοτε ανταπόκριση από την κοινωνία ή το κράτος. Όπως αναφέρει, πολλοί συμπολίτες της δεν την αναγνωρίζουν ως Κύπρια, ενώ ακόμη και το επίσημο καθεστώς της στη χώρα δεν αντανακλά το γεγονός ότι γεννήθηκε και μεγάλωσε εδώ.
«Γεννήθηκα και μεγάλωσα στην Κύπρο και νιώθω Κύπρια. Ωστόσο, πολλοί Κύπριοι δεν με αναγνωρίζουν ως Κύπρια, ενώ ακόμη και το επίσημο καθεστώς μου στη χώρα είναι αυτό της φοιτήτριας», σημειώνει.
Η ίδια θεωρεί ότι η κοινωνική αποδοχή των ξένων στην Κύπρο δεν είναι ίδια για όλους. Υποστηρίζει ότι ορισμένες κοινότητες αντιμετωπίζονται πιο θετικά, κάτι που αποδίδει σε κοινωνικά στερεότυπα, οικονομικούς παράγοντες και αντιλήψεις που συνδέονται με τη χώρα προέλευσης.
Όπως αναφέρει, Ρώσοι, Ισραηλινοί και Ουκρανοί τείνουν να γίνονται πιο εύκολα αποδεκτοί, ενώ άτομα ασιατικής καταγωγής συχνά έρχονται αντιμέτωπα με προκαταλήψεις και διακρίσεις.
«Αυτό φαίνεται να συνδέεται με κοινωνικά στερεότυπα, την οικονομική τους ισχύ ή την αντίληψη ότι προέρχονται από “προνομιούχες” χώρες», λέει, προσθέτοντας ότι άλλες κοινότητες βιώνουν συχνά «έντονο και σκληρό ρατσισμό».
«Έπρεπε να αποδείξω ότι ανήκω εδώ»
Η Φ.Ε. περιγράφει ως ιδιαίτερα οδυνηρό το γεγονός ότι χρειάστηκε να διεκδικήσει το δικαίωμα παραμονής σε μια χώρα που θεωρεί πατρίδα της.
Όπως εξηγεί, βρέθηκε στη θέση να αποδεικνύει την σχέση της με την Κύπρο περισσότερο από ανθρώπους που δεν είχαν ουσιαστικούς δεσμούς με τη χώρα, αλλά διέθεταν την οικονομική δυνατότητα να αποκτήσουν κυπριακή υπηκοότητα.
«Αναγκάστηκα να απευθυνθώ σε υπουργεία και να γράψω επιστολές προκειμένου να μου παραχωρηθεί ένα νόμιμο καθεστώς διαμονής στην Κύπρο, παρόλο που γεννήθηκα και μεγάλωσα εδώ», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Η εμπειρία αυτή, όπως αφήνει να εννοηθεί, ενίσχυσε το αίσθημα ότι η έννοια της ένταξης δεν καθορίζεται πάντα από την πραγματική σχέση ενός ανθρώπου με τον τόπο όπου μεγάλωσε.
Ανάμεσα σε δύο κόσμους
Η συνύπαρξη δύο πολιτισμικών ταυτοτήτων αποτελεί για την ίδια μια σύνθετη εμπειρία. Από τη μία νιώθει βαθιά συνδεδεμένη με την κυπριακή κοινωνία, καθώς εκεί διαμορφώθηκε η καθημερινότητά της. Από την άλλη, διατηρεί ισχυρούς δεσμούς με τις φιλιππινέζικες ρίζες της.
Περιγράφει αυτή την κατάσταση ως μια συνεχή ισορροπία ανάμεσα σε δύο κόσμους.
«Το πιο δύσκολο είναι ότι πολλές φορές αισθάνομαι πως δεν ανήκω πουθενά. Για τους Κύπριους είμαι Φιλιππινέζα, ενώ για τους Φιλιππινέζους είμαι Κύπρια», αναφέρει.
Παρά τις δυσκολίες, προσπαθεί να βλέπει τη διπλή αυτή ταυτότητα ως πλεονέκτημα, αφού της επιτρέπει να κατανοεί και να συνδυάζει διαφορετικές κουλτούρες και τρόπους σκέψης.
Οι αόρατες μορφές του ρατσισμού
Η νεαρή γυναίκα θεωρεί ότι στην Κύπρο εξακολουθούν να υπάρχουν μορφές καθημερινού ρατσισμού που συχνά περνούν απαρατήρητες ή αντιμετωπίζονται ως κάτι φυσιολογικό.
Ως παράδειγμα αναφέρει τα υποτιμητικά παρατσούκλια που αποδίδονται σε μετανάστες και ξένους.
«Εκφράσεις όπως “ρε Πακιστανέ”, “Μαχμούτ” ή “μαύρε” χρησιμοποιούνται υποτιμητικά. Στο τέλος της ημέρας, οι μετανάστες είναι άνθρωποι. Πρέπει να τους φωνάζουμε με το όνομά τους και να τους σεβόμαστε όπως όλους», τονίζει.
Παράλληλα, εκφράζει την άποψη ότι σημαντικό μέρος της κοινωνίας εξακολουθεί να συνδέει τη μετανάστευση με την απειλή, ιδιαίτερα σε περιόδους οικονομικής αβεβαιότητας ή αυξημένων μεταναστευτικών ροών. Αυτό, όπως υποστηρίζει, επηρεάζει δυσανάλογα ανθρώπους με διαφορετικό χρώμα δέρματος ή διαφορετική καταγωγή, οι οποίοι συχνά αισθάνονται ότι δεν απολαμβάνουν τις ίδιες ευκαιρίες με τους υπόλοιπους.
Τι σημαίνει τελικά να είσαι Κύπριος;
Κλείνοντας, η Φ.Ε. υποστηρίζει ότι η κυπριακή πολιτεία θα πρέπει να εξετάσει σοβαρά το ζήτημα της υπηκοότητας για ανθρώπους που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν στο νησί.
Όπως λέει, δεν είναι δίκαιο παιδιά που έχουν διαμορφώσει ολόκληρη τη ζωή τους στην Κύπρο να αισθάνονται ότι παραμένουν στο περιθώριο.
«Τι σημαίνει, άλλωστε, να είσαι Κύπριος;» διερωτάται, υποστηρίζοντας ότι η ταυτότητα δεν καθορίζεται αποκλειστικά από την καταγωγή.
Κατά την άποψή της, η Κύπρος είναι μια κοινωνία που διαμορφώθηκε μέσα από εμπειρίες προσφυγιάς, μετανάστευσης και ξεριζωμού και, γι’ αυτό, θα έπρεπε να δείχνει μεγαλύτερη κατανόηση απέναντι σε όσους θεωρούν τον τόπο αυτό πατρίδα τους.
«Η ταυτότητα δεν είναι μόνο θέμα αίματος, αλλά εμπειριών, συμμετοχής και αγάπης για τον τόπο όπου μεγαλώνεις», καταλήγει.
Η μαρτυρία της αναδεικνύει ένα ευρύτερο κοινωνικό ερώτημα: αρκεί η γέννηση και η ανατροφή σε έναν τόπο για να θεωρηθεί κάποιος μέλος της κοινωνίας ή εξακολουθούν να υπάρχουν αόρατα σύνορα που καθορίζουν ποιος «ανήκει» και ποιος όχι;
* Η Πριτόνια Επουά είναι φοιτήτρια δημοσιογραφίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου
