Μια νέα αρχαιολογική έρευνα φέρνει στο φως άγνωστες μέχρι σήμερα λεπτομέρειες για τον τρόπο με τον οποίο οι αρχαίοι Έλληνες πραγματοποιούσαν την αποτέφρωση των νεκρών τους πριν από σχεδόν τρεις χιλιετίες. Μέσα από την ανάλυση καμένων οστών που ανακαλύφθηκαν σε δύο νεκροταφεία της αρχαίας Μακεδονίας, οι επιστήμονες κατάφεραν να ανασυνθέσουν με εντυπωσιακή ακρίβεια τις τελετουργίες και τις τεχνικές που ακολουθούσαν οι κοινότητες της εποχής.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Archaeological Science: Reports και επικεντρώνεται σε δύο σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους, την Πολίχνη και τη Νέα Φιλαδέλφεια, κοντά στη Θεσσαλονίκη. Τα ευρήματα χρονολογούνται στην Πρώιμη Εποχή του Σιδήρου, μεταξύ 1050 και 700 π.Χ., μια περίοδο κατά την οποία η αποτέφρωση άρχισε να καθιερώνεται σταδιακά ως εναλλακτική πρακτική απέναντι στην παραδοσιακή ταφή.
Η φωτιά που ξεπερνούσε τους 700 βαθμούς Κελσίου
Επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας ήταν η αρχαιολόγος Βάσω Παπαθανασίου από τη Σχολή Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Οι ερευνητές ανέλυσαν καμένα οστά από συνολικά 29 τεφροδόχους, εκ των οποίων οι 14 προέρχονταν από την Πολίχνη και οι 15 από τη Νέα Φιλαδέλφεια.
Για να κατανοήσουν τις συνθήκες της αποτέφρωσης, χρησιμοποίησαν δύο σύγχρονες εργαστηριακές τεχνικές: φασματοσκοπία υπερύθρου και ισοτοπική ανάλυση. Οι μέθοδοι αυτές επέτρεψαν να υπολογιστούν τόσο οι θερμοκρασίες που αναπτύχθηκαν στις νεκρικές πυρές όσο και η ποσότητα οξυγόνου που τροφοδοτούσε τη φωτιά.
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Οι πυρές φαίνεται πως έφταναν σε θερμοκρασίες που ξεπερνούσαν τους 700 βαθμούς Κελσίου, γεγονός που μαρτυρεί εξαιρετικά καλά οργανωμένη διαδικασία καύσης. Η επίτευξη τόσο υψηλών θερμοκρασιών απαιτούσε εμπειρία, σωστή επιλογή καυσόξυλων και συνεχή έλεγχο της φωτιάς, στοιχεία που αποδεικνύουν ότι οι κοινότητες της εποχής διέθεταν σημαντική τεχνογνωσία.
Σχεδόν ίδια τελετουργία για άνδρες και γυναίκες
Ένα ακόμη ενδιαφέρον συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι οι συνθήκες αποτέφρωσης ήταν σχεδόν πανομοιότυπες σε κάθε νεκροταφείο. Η θερμοκρασία, η ποσότητα οξυγόνου και ο τύπος των καυσίμων παρέμεναν σταθερά, γεγονός που υποδηλώνει πως οι τελετουργίες ακολουθούσαν συγκεκριμένους κανόνες.
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν επίσης ότι δεν υπήρχαν ουσιαστικές διαφορές στον τρόπο αποτέφρωσης ανδρών και γυναικών. Ωστόσο, στην Πολίχνη εντοπίστηκε μία αξιοσημείωτη εξαίρεση.
Στα οστά γυναικών ανιχνεύθηκε μια χημική ένωση, η κυαναμίδη, η οποία δεν εμφανίστηκε στα ανδρικά λείψανα. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτό πιθανότατα σχετίζεται με την ενδυμασία των γυναικών κατά την αποτέφρωση. Πιθανόν να φορούσαν περισσότερα ή παχύτερα υφάσματα, γεγονός που επηρέαζε το μικροπεριβάλλον γύρω από το σώμα και κατ’ επέκταση τη χημική σύσταση των οστών μετά την καύση.
Οι διπλές ταφές αποκάλυψαν διαφορετικές πρακτικές
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι περιπτώσεις διπλών ταφών, όπου δύο άτομα είχαν τοποθετηθεί στην ίδια τεφροδόχο.
Σε μία από αυτές, τα λείψανα ενός ενήλικα και ενός βρέφους παρουσίασαν σχεδόν πανομοιότυπα χαρακτηριστικά καύσης. Αυτό υποδηλώνει ότι τα δύο σώματα αποτεφρώθηκαν ταυτόχρονα, πάνω στην ίδια νεκρική πυρά.
Αντίθετα, σε άλλη περίπτωση, όπου στην ίδια τεφροδόχο βρέθηκαν τα οστά ενός ενήλικα και ενός εφήβου, οι αναλύσεις αποκάλυψαν σημαντικές διαφορές στις συνθήκες καύσης. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι τα δύο άτομα αποτεφρώθηκαν ξεχωριστά, σε διαφορετικές πυρές, γεγονός που ίσως σχετίζεται με την ηλικία των νεκρών ή με διαφορετικές τελετουργικές επιλογές όσον αφορά το μέγεθος της πυράς και την ποσότητα ξύλων που χρησιμοποιήθηκε.
Κοινές παραδόσεις στις κοινότητες της αρχαίας Μακεδονίας
Παρά το γεγονός ότι τα δύο νεκροταφεία ανήκαν σε διαφορετικούς οικισμούς, οι ερευνητές εντόπισαν εντυπωσιακές ομοιότητες στον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιούνταν οι αποτεφρώσεις.
Το εύρημα αυτό ενισχύει την άποψη ότι οι γειτονικές κοινότητες της αρχαίας Μακεδονίας δεν μοιράζονταν μόνο πολιτισμικές αντιλήψεις για τον θάνατο, αλλά και πρακτικές γνώσεις σχετικά με την κατασκευή και τη διαχείριση των νεκρικών πυρών. Οι τελετουργίες φαίνεται πως ακολουθούσαν ένα κοινό πολιτισμικό πλαίσιο, το οποίο μεταδιδόταν από γενιά σε γενιά.
Διαφορές σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές περιοχές
Η ερευνητική ομάδα συνέκρινε τα αποτελέσματα και με αντίστοιχες αναλύσεις από αρχαιολογικούς χώρους της Εποχής του Σιδήρου στην Ιταλία και το Βέλγιο.
Παρότι οι βασικές τεχνικές αποτέφρωσης παρουσιάζουν αρκετές ομοιότητες, οι επιστήμονες διαπίστωσαν διαφορές στις ενδείξεις που σχετίζονται με το οξυγόνο κατά τη διάρκεια της καύσης. Όπως εκτιμούν, οι διαφοροποιήσεις αυτές πιθανότατα οφείλονται στις ιδιαίτερες περιβαλλοντικές συνθήκες της Μακεδονίας και κυρίως στην επίδραση του παράκτιου κλίματος, το οποίο επηρέαζε την κυκλοφορία του αέρα γύρω από τις πυρές.
Ένα νέο «παράθυρο» στις ταφικές συνήθειες των αρχαίων Ελλήνων
Η συγκεκριμένη έρευνα θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς είναι από τις πρώτες στην Ελλάδα που συνδυάζει χημικές και φυσικές αναλύσεις καμένων ανθρώπινων οστών, προσφέροντας μια ολοκληρωμένη εικόνα για τις πρακτικές αποτέφρωσης της Πρώιμης Εποχής του Σιδήρου.
Πέρα από τα επιστημονικά της συμπεράσματα, η μελέτη φωτίζει μια λιγότερο γνωστή πλευρά της καθημερινότητας των αρχαίων Ελλήνων. Αποκαλύπτει ότι ακόμη και η τελευταία τελετή της ζωής δεν ήταν μια απλή διαδικασία, αλλά μια καλά οργανωμένη πρακτική με συμβολισμό, τεχνογνωσία και βαθιές πολιτισμικές ρίζες, οι οποίες εξελίχθηκαν μέσα στους αιώνες και διαμόρφωσαν τις ταφικές παραδόσεις που χαρακτήρισαν τον ελληνικό κόσμο.
πηγή Greek reporter
Κατερίνα Χριστοφή
