Στην Κύπρο υπάρχει μια γνώριμη εικόνα: κάποιος παίρνει το αυτοκίνητο για να πάει στον φούρνο, στο περίπτερο ή σε ένα café που βρίσκεται λίγα λεπτά μακριά από το σπίτι του.
Συχνά λέμε ότι «οι Κύπριοι βαριούνται να περπατήσουν». Είναι όμως αυτή η πραγματική αιτία ή μήπως οι πόλεις και τα χωριά μας έχουν σχεδιαστεί με τρόπο που μας ωθεί να χρησιμοποιούμε το αυτοκίνητο;
Η σύγκριση με πόλεις του εξωτερικού δείχνει ότι οι καθημερινές μας επιλογές δεν εξαρτώνται μόνο από τη νοοτροπία. Επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από τα πεζοδρόμια, τις αποστάσεις, τη σκιά, την ασφάλεια και τις διαθέσιμες δημόσιες συγκοινωνίες.
Το αυτοκίνητο έγινε απαραίτητο στην καθημερινότητα
Για δεκαετίες, η ανάπτυξη των κυπριακών πόλεων βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στο ιδιωτικό αυτοκίνητο. Οι κατοικίες επεκτάθηκαν προς τα προάστια, ενώ καταστήματα, σχολεία, χώροι εργασίας και υπηρεσίες απομακρύνθηκαν μεταξύ τους.
Ως αποτέλεσμα, ακόμη και μια φαινομενικά απλή μετακίνηση μπορεί να είναι δύσκολη χωρίς όχημα.
Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο όταν μια διαδρομή δεν διαθέτει συνεχόμενο πεζοδρόμιο, ασφαλή διάβαση ή επαρκή φωτισμό. Σε αρκετές περιοχές, οι πεζοί αναγκάζονται να περπατούν στο οδόστρωμα, να αποφεύγουν σταθμευμένα αυτοκίνητα ή να διασχίζουν μεγάλους δρόμους χωρίς προστασία.
Σε αυτές τις συνθήκες, το αυτοκίνητο δεν αποτελεί πάντα επιλογή πολυτέλειας ή τεμπελιάς. Συχνά είναι η πιο ασφαλής και πρακτική λύση.
Το παράδοξο του πεζοδρομίου
Ένας δρόμος μπορεί να έχει πεζοδρόμιο στα σχέδια, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι πραγματικά προσβάσιμο.
Κολώνες, κάδοι, πινακίδες, δέντρα, σπασμένες πλάκες και παράνομα σταθμευμένα οχήματα μπορούν να μετατρέψουν μια μικρή απόσταση σε διαδρομή με εμπόδια.
Για έναν νέο και αρτιμελή άνθρωπο, η κατάσταση μπορεί απλώς να είναι ενοχλητική. Για έναν ηλικιωμένο, έναν γονέα με παιδικό καρότσι ή έναν άνθρωπο με αναπηρία, μπορεί να κάνει τη μετακίνηση αδύνατη.
Επομένως, το ερώτημα δεν είναι μόνο γιατί οι Κύπριοι δεν περπατούν. Είναι και κατά πόσο οι κυπριακοί δρόμοι προσκαλούν πραγματικά τον πολίτη να περπατήσει.
Η ζέστη παίζει ρόλο – αλλά δεν εξηγεί τα πάντα
Το κυπριακό καλοκαίρι αποτελεί πραγματική πρόκληση. Οι υψηλές θερμοκρασίες και η έντονη ηλιοφάνεια κάνουν το περπάτημα δύσκολο, ιδιαίτερα το μεσημέρι.
Ωστόσο, το κλίμα δεν αρκεί για να εξηγήσει την εξάρτηση από το αυτοκίνητο ολόκληρο τον χρόνο. Ακόμη και τους πιο δροσερούς μήνες, πολλές σύντομες διαδρομές συνεχίζουν να πραγματοποιούνται με όχημα.
Το πρόβλημα είναι ότι αρκετοί δρόμοι δεν προσφέρουν σκιά, δέντρα, παγκάκια ή σημεία ξεκούρασης. Ένα πεζοδρόμιο κάτω από τον ήλιο δεν αποτελεί ολοκληρωμένη υποδομή για μια μεσογειακή χώρα.
Πόλεις με παρόμοια ή ακόμη θερμότερα καλοκαίρια επενδύουν σε δεντροφυτεύσεις, σκίαστρα, δημόσιες βρύσες και πιο δροσερά υλικά για τους δρόμους. Η ζέστη, επομένως, μπορεί να αντιμετωπιστεί σε έναν βαθμό μέσα από τον σωστό σχεδιασμό.
Γιατί το δωρεάν πάρκινγκ αυξάνει τις διαδρομές με αυτοκίνητο;
Όταν γνωρίζουμε ότι μπορούμε να σταθμεύσουμε ακριβώς έξω από τον προορισμό μας, είναι φυσικό να επιλέγουμε το αυτοκίνητο.
Όσο περισσότερο χώρο διαθέτει μια πόλη για δωρεάν στάθμευση, τόσο πιο εύκολη κάνει τη χρήση του οχήματος. Ταυτόχρονα, όμως, μειώνεται ο διαθέσιμος χώρος για πεζοδρόμια, ποδηλατόδρομους, δέντρα και δημόσιες πλατείες.
Δημιουργείται έτσι ένας κύκλος:
Περισσότερα αυτοκίνητα απαιτούν περισσότερους χώρους στάθμευσης. Οι μεγαλύτεροι χώροι στάθμευσης αυξάνουν τις αποστάσεις και κάνουν το περπάτημα λιγότερο ευχάριστο. Αυτό οδηγεί ακόμη περισσότερους ανθρώπους στο αυτοκίνητο.
Η περίπτωση της Ποντεβέδρα στην Ισπανία
Η Ποντεβέδρα είναι μια ισπανική πόλη που χρησιμοποιείται συχνά ως παράδειγμα επιτυχημένης αλλαγής στην αστική κινητικότητα.
Από το 1999 άρχισε να περιορίζει την κυκλοφορία στο κέντρο, να αφαιρεί θέσεις στάθμευσης από τους δρόμους, να διευρύνει τα πεζοδρόμια και να μειώνει τις ταχύτητες των οχημάτων. Δημιουργήθηκαν επίσης περιφερειακοί χώροι στάθμευσης, ώστε οι επισκέπτες να αφήνουν εκεί το όχημά τους και να συνεχίζουν με τα πόδια.
Σύμφωνα με τον ίδιο τον Δήμο, οι περιπτώσεις πεζών που παρασύρθηκαν από οχήματα μειώθηκαν από 69 το 1999 σε τέσσερις το 2013. Τα σοβαρά τροχαία περιστατικά μειώθηκαν επίσης από 129 το 2000 σε 12 το 2015. Δήμος Ποντεβέδρα
Η πόλη δεν εξαφάνισε εντελώς τα αυτοκίνητα. Διατήρησε πρόσβαση για κατοίκους, άτομα με αναπηρία, υπηρεσίες και παραδόσεις, αλλά άλλαξε την προτεραιότητα: πρώτα ο άνθρωπος και μετά το όχημα.
Το αποτέλεσμα δείχνει ότι, όταν το περπάτημα γίνεται ασφαλές και ευχάριστο, οι πολίτες μπορούν να αλλάξουν συνήθειες.
Η Λιουμπλιάνα απέδειξε ότι η αλλαγή μπορεί να αρχίσει σταδιακά
Η πρωτεύουσα της Σλοβενίας ακολούθησε επίσης μια διαφορετική πορεία. Το ιστορικό της κέντρο πεζοδρομήθηκε, αναπτύχθηκαν ποδηλατικές διαδρομές και δημιουργήθηκαν δωρεάν ηλεκτρικά οχήματα για ηλικιωμένους και ανθρώπους που δυσκολεύονται να περπατήσουν.
Η πόλη δεν περιορίστηκε σε μια απλή απαγόρευση των αυτοκινήτων. Προσέφερε εναλλακτικές λύσεις και φρόντισε ώστε ο δημόσιος χώρος να παραμένει προσβάσιμος.
Η Λιουμπλιάνα ανακηρύχθηκε «Πράσινη Πρωτεύουσα της Ευρώπης» για το 2016, με τον μετασχηματισμό των μετακινήσεων να αποτελεί βασικό μέρος της νέας της ταυτότητας.
Τι θα μπορούσε να εφαρμοστεί στην Κύπρο;
Η Κύπρος δεν χρειάζεται να αντιγράψει πιστά κάποια ξένη πόλη. Μπορεί, όμως, να αξιοποιήσει όσα λειτούργησαν αλλού και να τα προσαρμόσει στο κλίμα και την καθημερινότητά της.
1. Συνεχόμενα και ελεύθερα πεζοδρόμια
Δεν αρκεί η κατασκευή μεμονωμένων τμημάτων. Ο πεζός πρέπει να μπορεί να ολοκληρώσει ολόκληρη τη διαδρομή του χωρίς να αναγκάζεται να κατεβαίνει στον δρόμο.
2. Περισσότερη σκιά
Δέντρα, πέργκολες και σκιασμένες στάσεις λεωφορείων είναι απαραίτητα σε μια χώρα με μεγάλες περιόδους ζέστης.
3. Ασφαλείς διαδρομές προς τα σχολεία
Πεζοδρόμια, διαβάσεις, χαμηλότερες ταχύτητες και οργανωμένες ομάδες πεζής μετάβασης θα μπορούσαν να μειώσουν το καθημερινό κυκλοφοριακό χάος έξω από τα σχολεία.
4. Περιφερειακοί χώροι στάθμευσης
Οι οδηγοί θα μπορούσαν να αφήνουν το αυτοκίνητο λίγο έξω από τα ιστορικά και εμπορικά κέντρα και να συνεχίζουν με τα πόδια ή με μικρά ηλεκτρικά λεωφορεία.
5. Αξιόπιστες δημόσιες συγκοινωνίες
Το λεωφορείο πρέπει να είναι συχνό, συνεπές και εύκολα προσβάσιμο. Κανείς δεν εγκαταλείπει το αυτοκίνητό του όταν δεν γνωρίζει εάν και πότε θα φτάσει το επόμενο λεωφορείο.
6. Οι καθημερινές ανάγκες κοντά στο σπίτι
Η ιδέα της «πόλης των 15 λεπτών» βασίζεται σε μια απλή αρχή: βασικές υπηρεσίες, καταστήματα, χώροι πρασίνου, εκπαίδευση και ψυχαγωγία να βρίσκονται σε κοντινή απόσταση από την κατοικία.
Δεν αλλάζει πρώτα η νοοτροπία – αλλάζει το περιβάλλον
Συχνά περιμένουμε από τους πολίτες να αρχίσουν ξαφνικά να περπατούν ή να χρησιμοποιούν ποδήλατο. Εάν, όμως, ο δρόμος παραμένει επικίνδυνος, εκτεθειμένος στον ήλιο και γεμάτος εμπόδια, ελάχιστοι θα εγκαταλείψουν το όχημά τους.
Οι μελέτες περίπτωσης από την Ευρώπη δείχνουν ότι η συμπεριφορά αλλάζει όταν αλλάζουν οι συνθήκες.
Οι Κύπριοι δεν γεννηθήκαμε με μια ανεξήγητη ανάγκη να οδηγούμε παντού. Προσαρμοστήκαμε σε πόλεις και κοινότητες που επί δεκαετίες έδιναν προτεραιότητα στο αυτοκίνητο.
Αν δημιουργήσουμε ασφαλείς, δροσερές και ευχάριστες διαδρομές, τότε ίσως μια απόσταση 500 μέτρων πάψει να μοιάζει με διαδρομή που απαιτεί αυτοκίνητο.
Κατερίνα Χριστοφή
