Ο «Κόσμος της Κύπρου» του Αδαμάντιου Διαμαντή έχει μήκος 17,5 μέτρα και περιλαμβάνει 67 πραγματικά πρόσωπα. Το μέγεθος αλλάζει τον τρόπο που βλέπεις το έργο. Χρειάζεται να σταθείς μακριά για να χωρέσει η σύνθεση και έπειτα να πλησιάσεις για να διακρίνεις έναν άνθρωπο, μια χειρονομία ή τη σχέση ανάμεσα σε δύο μορφές.
Ο Διαμαντής δούλεψε τον πίνακα από το 1967 έως το 1972. Το έργο βρίσκεται στην Κυπριακή Συλλογή της Λεβεντείου Πινακοθήκης, στη Λευκωσία. Οι άνθρωποι που απεικονίζει προέρχονται από έναν κόσμο που ο ζωγράφος γνώριζε μέσα από τη μακρόχρονη παρατήρηση του τόπου.
Ο ζωγράφος και ο δάσκαλος
Γεννήθηκε στη Λευκωσία το 1900 και σπούδασε στο Λονδίνο. Δίδαξε τέχνη στο Παγκύπριο Γυμνάσιο από το 1926 έως το 1962. Η διδασκαλία ήταν μεγάλο μέρος της ζωής του, παράλληλα με τη ζωγραφική.
Ασχολήθηκε και με την κυπριακή λαϊκή τέχνη. Συνέβαλε στη δημιουργία του Μουσείου Λαϊκής Τέχνης και υπήρξε ο πρώτος διευθυντής του. Η προσοχή στα αντικείμενα καθημερινής χρήσης και η παρατήρηση των ανθρώπων βρίσκονται κοντά στον τρόπο με τον οποίο αντιμετώπιζε το τοπίο της Κύπρου.
Μια συνάντηση μέσα στον πίνακα
Οι 67 άνθρωποι του έργου τοποθετούνται σε μια ενιαία σύνθεση. Η παρουσία τους δίνει στον θεατή τη δυνατότητα να μετακινείται από το άτομο στην ομάδα. Η μεγάλη επιφάνεια επιτρέπει να διαβάσεις ένα πρόσωπο χωριστά και κατόπιν να το ξαναδείς μέσα στη συνύπαρξη.
Σε αφήγησή του για το έργο, ο Διαμαντής περιέγραψε τους λόγους που τον οδήγησαν στη δημιουργία του και αναφέρθηκε στους πραγματικούς ανθρώπους που ζωγράφισε. Η προσωπική αυτή σχέση δίνει διαφορετικό βάρος στον τίτλο. Ο «Κόσμος» αποτελείται από συγκεκριμένους ανθρώπους.
Οι «Αγωνίες» και μια διαφορετική σειρά
Την περίοδο 1963–1977, ο Διαμαντής δούλεψε και οκτώ έργα με τον γενικό τίτλο «Αγωνίες». Η σειρά εκτείνεται πριν και μετά τα χρόνια που αφιέρωσε στον «Κόσμο της Κύπρου». Η χρονική συνύπαρξη δείχνει ότι ο ζωγράφος επεξεργαζόταν παράλληλα διαφορετικές όψεις της ανθρώπινης εμπειρίας.
Η ενασχόλησή του με την Κύπρο είχε επίσης το τοπίο ως αφετηρία. Η μελέτη της αρχαίας και της βυζαντινής τέχνης συνυπήρχε με το ενδιαφέρον για νεότερους ζωγράφους, όπως ο Σεζάν και ο Ελ Γκρέκο. Στη δουλειά του, ο άνθρωπος και ο τόπος οργανώνονται μέσα στη σύνθεση με βάση τη δική του ζωγραφική γλώσσα.
Η θέση του έργου σήμερα
Το έργο επέστρεψε στην Κύπρο το 2013 και έχει θέση στη Λεβέντειο Πινακοθήκη. Μια επίσκεψη μπορεί να μείνει σε αυτή την αίθουσα αρκετό χρόνο, χωρίς να προσπαθήσει να καλύψει όλες τις συλλογές με την ίδια ταχύτητα.
Ο Διαμαντής πέθανε το 1994. Η μεγάλη σύνθεση παραμένει ένας τρόπος να δεις πώς ένας ζωγράφος συνέδεσε τη δική του εμπειρία με τις ζωές των ανθρώπων γύρω του. Οι μορφές κρατούν τη θέση τους μέσα στον πίνακα και το βλέμμα συνεχίζει να μετακινείται ανάμεσά τους.
