Το 1280, ο Ιωάννης και η Ειρήνη άφησαν τη μορφή τους στην Παναγία του Μουτουλλά. Ενα μικρό μνημείο της UNESCO με προσωπική ιστορία.
Στην Παναγία του Μουτουλλά, η ιστορία ενός μεσαιωνικού ναού περνά και από δύο συγκεκριμένους ανθρώπους. Ο Ιωάννης του Μουτουλλά και η σύζυγός του Ειρήνη εικονίζονται κρατώντας ομοίωμα της εκκλησίας που χρηματοδότησαν. Οι μορφές τους φέρνουν την αφήγηση πιο κοντά στη ζωή της κοινότητας του 13ου αιώνα.
Ο ναός και οι τοιχογραφίες του χρονολογούνται στο 1280. Η μικρή εκκλησία ανήκει στο σύνολο των τοιχογραφημένων ναών της περιοχής Τροόδους που έχουν ενταχθεί στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Το μέγεθός της δεν προϊδεάζει απαραίτητα τον επισκέπτη για τη σημασία του διακόσμου της.
Η μεγάλη στέγη προστατεύει ένα μικρό κτίριο
Εξωτερικά ξεχωρίζει η έντονα κεκλιμένη ξύλινη στέγη. Πρόκειται για βασικό γνώρισμα αυτής της ομάδας ορεινών εκκλησιών, όπου το εξωτερικό περίβλημα και η εσωτερική ζωγραφική δημιουργούν δύο διαφορετικές κλίμακες θέασης.
Η εκκλησία δεν έμεινε απολύτως ίδια μετά τον 13ο αιώνα. Ο νάρθηκας, δηλαδή ο πρόσθετος χώρος πριν από τον κυρίως ναό, προστέθηκε μετά τις αρχές του 16ου αιώνα και αναπτύσσεται στη δυτική και στη βόρεια πλευρά. Η ξύλινη στέγη καλύπτει και αυτό το τμήμα.
Ετσι, η σημερινή μορφή επιτρέπει να διακρίνει κανείς τη συνέχεια του κτιρίου μέσα στον χρόνο. Η αρχική οικοδόμηση και οι μεταγενέστερες προσθήκες δεν είναι ανταγωνιστικές ιστορίες. Δείχνουν πώς ένας μικρός τόπος λατρείας εξακολούθησε να χρησιμοποιείται.
Το 1280 και η αξία της ακριβούς χρονολόγησης
Οι τοιχογραφίες αποτελούν σημαντικό, με ακρίβεια χρονολογημένο σύνολο του 13ου αιώνα στην Κύπρο. Η χρονολογία βοηθά τους μελετητές να τοποθετήσουν τη ζωγραφική σε συγκεκριμένο ιστορικό πλαίσιο και τον επισκέπτη να μην αντιμετωπίζει όλες τις παλιές αγιογραφίες ως έργα μιας αόριστης εποχής.
Η περίοδος είναι εκείνη της λατινικής κυριαρχίας στο νησί. Στον Μουτουλλά, όμως, το αντικείμενο της επίσκεψης παραμένει μια ορθόδοξη εκκλησία, με τις μορφές και τις αφιερώσεις της κοινότητάς της. Το μνημείο φανερώνει τη συνύπαρξη διαφορετικών ιστορικών επιπέδων, χωρίς να χρειάζεται μια γενική αφήγηση για ολόκληρη την Κύπρο.
Δύο άνθρωποι μέσα στη ζωγραφική
Η παράσταση των κτητόρων έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή διασώζει τα ονόματα και την παρουσία τους μέσα στον ίδιο τον ναό. Το ομοίωμα που κρατούν δηλώνει την προσφορά τους με εικόνα, όχι μόνο με γραπτή μνεία.
Εχει διατυπωθεί η εκτίμηση ότι ο ναός μπορεί αρχικά να ήταν ιδιωτικό παρεκκλήσι. Η παράσταση του Ιωάννη και της Ειρήνης διατηρεί πάντως με σαφήνεια την προσωπική τους σχέση με το κτίριο, μέσα στον χώρο που χρηματοδότησαν.
Πότε ανοίγει
Τη χειμερινή περίοδο, από 16 Σεπτεμβρίου έως 15 Απριλίου, ο ναός ανοίγει Τρίτη–Σάββατο 10:00–16:30 και Κυριακή 11:00–16:30. Η είσοδος είναι δωρεάν και ο χώρος παραμένει κλειστός στις δημόσιες αργίες.
Η μικρή εκκλησία βρίσκεται στον Μουτουλλά. Η χειμερινή λειτουργία της επιτρέπει επίσκεψη την Παρασκευή και το Σάββατο από το πρωί, ενώ την Κυριακή ανοίγει στις 11:00.
