Κοντά στην Παναγιά της Πάφου, μια παράδοση του 12ου αιώνα συνδέεται με εικόνες, κειμήλια και τη μακρά σχέση του μοναστηριού με το αμπέλι.
Η ιστορία της Χρυσορρογιάτισσας συνδέεται με τον μοναχό Ιγνάτιο και με το έτος 1152. Η μονή βρίσκεται κοντά στην Παναγιά της Πάφου, σε ορεινό τοπίο με δάσος, και διατηρεί σημαντική συλλογή εικόνων και εκκλησιαστικών κειμηλίων.
Η σημερινή της μορφή δεν ταυτίζεται με την εποχή της ίδρυσης. Το υπάρχον κτιριακό σύνολο συνδέεται κυρίως με το 1770. Ανάμεσα στις δύο αυτές χρονολογίες βρίσκεται η μακρά συνέχεια ενός τόπου λατρείας που άλλαξε μορφή, διατήρησε κειμήλια και απέκτησε νέες λειτουργίες.
Η παράδοση της εικόνας
Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, ο Ιγνάτιος βρήκε εικόνα της Παναγίας στην παράκτια περιοχή της Πάφου και τη μετέφερε στο βουνό, όπου ίδρυσε το μοναστήρι. Η παράδοση αποδίδει την εικόνα στον Ευαγγελιστή Λουκά.
Για τον επισκέπτη, η εικόνα αποτελεί σημείο αναφοράς μέσα σε έναν ευρύτερο χώρο. Η σχέση της με το μοναστήρι δεν περιορίζεται στην καλλιτεχνική της όψη: συνδέεται με τη λατρεία, τη μνήμη της ίδρυσης και την παρουσία των προσκυνητών.
Ο ναός στο κέντρο
Ο κύριος ναός βρίσκεται στο κέντρο του συγκροτήματος. Γύρω του οργανώνονται οι υπόλοιποι χώροι, με τη σημερινή αρχιτεκτονική να δείχνει τη μεταγενέστερη ζωή της μονής. Η θέση του βοηθά να καταλάβει κανείς ότι η λατρεία παραμένει ο πυρήνας του συνόλου.
Οι εικόνες και τα κειμήλια προσθέτουν διαφορετικά ιστορικά στρώματα. Τα αντικείμενα αυτά συνδέονται με τη χρήση τους στην εκκλησία, με αφιερώματα και με την προσπάθεια διατήρησης παλιότερων έργων. Δεν είναι απομονωμένα αντικείμενα που συγκεντρώθηκαν μόνο για έκθεση.
Η προστασία των κειμηλίων
Στη Χρυσορρογιάτισσα λειτούργησε κέντρο συντήρησης βυζαντινών και μεταβυζαντινών εικόνων και άλλων θησαυρών. Η μονή διαθέτει επίσης εκκλησιαστικό θησαυροφυλάκιο, που παρουσιάζει μέρος αυτής της κληρονομιάς.
Η συντήρηση αποτελεί μια λιγότερο ορατή πλευρά της ιστορίας ενός μοναστηριού. Ενα παλιό έργο φτάνει στον σημερινό επισκέπτη επειδή άνθρωποι το φύλαξαν, το μελέτησαν και εργάστηκαν για να διατηρηθεί. Αυτή η συνέχεια βρίσκεται πίσω από τη σημερινή του παρουσία στον χώρο.
Το αμπέλι δίπλα στη μοναστηριακή ζωή
Η μονή συνδέεται και με αμπελώνες και παραγωγή κρασιού. Το παλιό οινοποιείο αποτελεί μέρος της παραγωγικής της ιστορίας, δείχνοντας πώς η καλλιέργεια της γης συμμετείχε στη λειτουργία του μοναστηριού.
Η σύνδεση αυτή ταιριάζει με την ευρύτερη ορεινή Πάφο, όπου το αμπέλι παραμένει βασικό στοιχείο του τοπίου. Στη Χρυσορρογιάτισσα, η θρησκευτική και η παραγωγική ζωή συναντιούνται στον ίδιο χώρο, χωρίς η μία να ακυρώνει την άλλη.
Το μοναστήρι πανηγυρίζει στις 15 Αυγούστου, για την Κοίμηση της Θεοτόκου.
