Η ύπαρξη ενός τζακιού σ’ ένα σπίτι παραμένει ένα διαχρονικό στοιχείο της οικιακής ζωής και της τοπικής κουλτούρας. Παρόλο που οι καιρικές συνθήκες στην Κύπρο δεν απαιτούν πάντα τη χρήση τζακιού σε κάθε οικεία, καθώς το κυπριακό κλίμα χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερα ήπιους χειμώνες, το τζάκι συνεχίζει να αποτελεί σύμβολο ζεστασιάς και οικειότητας.
Μια στροφή στο παρελθόν και μια «εσωτερική» ματιά σε σημερινά πέτρινα σπίτια των ορεινών χωριών – αλλά και μερικών σύγχρονων κατοικιών των πόλεων, διαπιστώνει κανείς ότι το τζάκι αποτελεί μέχρι σήμερα, στοιχείο παράδοσης, φιλοξενίας, ζεστασιάς και μνήμης. Σε ποιο βαθμό, όμως, παραμένει ζωντανό το στοιχείο της παράδοσης; Στα σύγχρονα κυπριακά σπίτια, το τζάκι αποτελεί πλέον παράδοση ή απλώς μια διακοσμητική συνήθεια;
Παρελθόν vS παραδοσιακό τζάκι
Παλιότερα, το αυθεντικό τζάκι χτισμένο με πέτρα, αποτελούσε την «καρδιά» του σπιτιού. Γύρω του μαγείρευαν σπιτικά φαγητά, ζεσταίνονταν μικροί και μεγάλοι και συγκεντρώνονταν οι οικογένειες και γνωστοί για τα νέα τους. Ήταν καθαρά, ένα σημείο παράδοσης, ζεστασιάς και ανταμώματος.
Αλλάζουν σήμερα τα δεδομένα;
Πολλοί θα υποστήριζαν ότι η εικόνα σήμερα έχει αλλάξει. Σε πόλεις αλλά και σε πολλά χωριά, το τζάκι δεν θεωρείται απαραίτητο για την καθημερινή ζεστασιά του σπιτιού, καθώς τα περισσότερα σπίτια και εξοχικά διαθέτουν σύγχρονα συστήματα κλιματισμού.
Παρόλα αυτά, εξακολουθεί να επιλέγεται από μερικούς, ως στοιχείο αισθητικής και ζεστής ατμόσφαιρας. Το τζάκι δεν έχει εξαφανιστεί, απλώς επανεμφανίζεται σήμερα… μεταμορφωμένο. Κομψό, ενεργειακό, μοντέρνο.
Την ίδια ώρα, για αρκετούς Κύπριους, το άναμμα του τζακιού τους χειμερινούς μήνες – κυρίως τον Δεκέμβριο και τον Ιανουάριο – είναι συνδεδεμένο με στιγμές χαλάρωσης, παρέα, οικογενειακές συγκεντρώσεις και γιορτινά τραπέζια.
Επιπρόσθετα, στα εξοχικά και στα σπίτια της υπαίθρου, το τζάκι αποκτά ξεχωριστή σημασία. Ουσιαστικά, λειτουργεί σαν ένα διαχρονικό σύμβολο ζεστασιάς και «επιστροφής» στις ρίζες, πλαισιωμένο συχνά από παραδοσιακές γεύσεις, κάστανα, ζιβανία και κρασί. Πόσοι από εμάς αναζητούμε για χριστουγεννιάτικες διακοπές, σπιτάκι με τζάκι στα ορεινά χωριά ώστε να ψήνουμε στη φωτιά;
Παράδοση ή διακόσμηση;
Θα έλεγε κανείς ότι η απάντηση για το αν το σύγχρονο τζάκι αποτελεί σήμερα παράδοση ή ένα διακοσμητικό στοιχείο σ’ ένα μοντέρνο σπίτι, βρίσκεται κάπου… στη μέση. Για τη νέα γενιά, αποτελεί έναν τρόπο σύνδεσης της οικογένειας και της παρέας, αλλά με διαφορετικό τρόπο και αλλιώτικη σκέψη. Αντιθέτως, για τις πιο παλιές γενιές, η σημασία του τζακιού, κουβαλά μνήμες και μνήμες, θύμησες και θύμησες.
Στην Κύπρο μας, όπου ο χειμώνας είναι τόσος δα μικρός, αλλά έντονα πλούσιος σε εμπειρίες, το τζάκι παραμένει μια ήσυχη υπενθύμιση του παρελθόντος μέσα στο παρόν. Παρόλο που μπορεί να αποτελεί μία διακοσμητική επιλογή, συνεχίζει να διεκδικεί τον τίτλο της «καρδιάς του σπιτιού».
Γράφει η Χριστίνα Γεωργίου