Ένα περίπλοκο και συχνά προβληματικό σύστημα διαχείρισης χαρακτηρίζει εδώ και δεκαετίες τις τουρκοκυπριακές περιουσίες στις ελεύθερες περιοχές της Κύπρου, με το κράτος να επιχειρεί μόλις τα τελευταία χρόνια μια ουσιαστική αναδιοργάνωση.
Η συνολική αξία των περιουσιών αυτών ξεπερνά σήμερα τα €7,5 δισ., ενώ τα ετήσια προσδοκώμενα έσοδα από ενοίκια για το 2025 υπολογίζονται γύρω στα €6,56 εκατ. Ωστόσο, όπως αποκάλυψε πρόσφατα ο υπουργός Εσωτερικών Κωνσταντίνος Ιωάννου, σε ορισμένες περιπτώσεις ακίνητα αξίας εκατομμυρίων ενοικιάζονταν για ελάχιστα ποσά, ακόμη και €30 τον μήνα.
Από την εισβολή στη διαχείριση
Μετά την τουρκική εισβολή του 1974, οι περιουσίες που άφησαν πίσω τους οι Τουρκοκύπριοι — ποσοστό που υπερβαίνει το 10% των ελεγχόμενων από τη Δημοκρατία εδαφών — τέθηκαν υπό κρατική κηδεμονία. Αρχικά παραχωρήθηκαν σε εκτοπισμένους με χαμηλό ενοίκιο, με πρόνοια επιστροφής στους νόμιμους ιδιοκτήτες σε περίπτωση πολιτικής λύσης.
Το 1991 ιδρύθηκε ο θεσμός του Κηδεμόνα Τουρκοκυπριακών Περιουσιών, υπαγόμενος στο Υπουργείο Εσωτερικών. Στην πράξη όμως, για χρόνια επικρατούσε διακριτική ευχέρεια και πολιτική επιρροή στις παραχωρήσεις, δημιουργώντας στρεβλώσεις και ευκαιρίες εκμετάλλευσης.
Καταχρήσεις και «εξοχικά»
Σε αρκετές περιπτώσεις, κατοικίες σε τουρκοκυπριακά χωριά παραχωρούνταν όχι με κοινωνικά αλλά με οικονομικά κριτήρια, μέσω προσφορών. Έτσι, σπίτια που προορίζονταν για πρόσφυγες μετατράπηκαν σε εξοχικές κατοικίες — ακόμη και για μη πρόσφυγες.
Η Κοινοβουλευτική Επιτροπή Προσφύγων, υπό τον βουλευτή του ΑΚΕΛ Νίκος Κέττηρος, αποφάσισε τον Ιούνιο του 2025 τον τερματισμό αυτής της πρακτικής. Όπως ξεκαθαρίστηκε, οι τουρκοκυπριακές κατοικίες δεν θα παραχωρούνται πλέον ως εξοχικά, αλλά αποκλειστικά ως κύρια κατοικία προσφύγων.
Ωστόσο, οι υφιστάμενες συμβάσεις δεν μπορούν να ακυρωθούν αναδρομικά, καθώς κάτι τέτοιο θα θεωρείτο αντισυνταγματικό.
Το παράδειγμα των Λευκάρων
Στα Λεύκαρα, όπου εγκαταλείφθηκαν 105 τουρκοκυπριακές περιουσίες, η εικόνα εγκατάλειψης παραμένει έντονη. Ο δήμαρχος Σοφοκλής Σοφοκλέους έκανε λόγο για κτίρια που καταρρέουν και ζήτησε άμεση κρατική παρέμβαση για προστασία τους.
Έλεγχοι αποκάλυψαν παρατυπίες σε δεκάδες περιπτώσεις, όπως ανείσπρακτα ενοίκια ή συμβόλαια στο όνομα αποβιωσάντων.
Νέο σύστημα μοριοδότησης
Πλέον εφαρμόζεται σύστημα μοριοδότησης για τις οικιστικές παραχωρήσεις, με κριτήρια όπως το οικογενειακό εισόδημα, ο αριθμός εξαρτώμενων μελών και τυχόν περιουσία στα κατεχόμενα. Τα εισοδηματικά όρια κυμαίνονται από €30.000 για άγαμους έως €70.000 για πολύτεκνες οικογένειες.
Παρά ταύτα, το ζήτημα της «κληρονομικής χρήσης» δημιουργεί αδιέξοδα. Αν και οι περιουσίες δεν κληρονομούνται τυπικά, σε περιπτώσεις όπου υπήρξε μόνο μία προσφυγική αίτηση, η χρήση συχνά συνεχίζεται από γονείς σε παιδιά χωρίς επανεξέταση, αποκλείοντας νέα ζευγάρια.
Η βουλευτής του ΔΗΣΥ Ρίτα Θεοδώρου Σούπερμαν τόνισε ότι όπου οι συγγενείς δεν πληρούν πλέον τα κριτήρια, τα ακίνητα θα ανακτώνται και θα επαναπαραχωρούνται.
Αγροτική γη και επιδοτήσεις
Στην περιοχή της Πόλη Χρυσοχούς, χιλιάδες στρέμματα τουρκοκυπριακής γης καλλιεργούνται από μη πρόσφυγες, οι οποίοι λαμβάνουν περίπου €400.000 ετησίως σε επιδοτήσεις μέσω του οργανισμού ΚΟΑΠ. Η απουσία σαφών συμφωνιών και οι άτυπες υπεκμισθώσεις επιτείνουν το πρόβλημα.
Ψηφιοποίηση και έλεγχοι
Το Υπουργείο Εσωτερικών προχώρησε σε έλεγχο πέραν των 4.000 συμβολαίων, ενώ περίπου 300 μισθώσεις έχουν ήδη τερματιστεί. Η νέα διαδικασία καταργεί τη διακριτική ευχέρεια του υπουργού και επιβάλλει δημόσιες προσκλήσεις με διαφανή κριτήρια.
Η δημιουργία ψηφιακού μητρώου, που θα συνδέει μισθώσεις, επιδοτήσεις και ληξιαρχικά δεδομένα, στοχεύει στο κλείσιμο «παραθύρων» καταχρήσεων που παρέμεναν ανοικτά για δεκαετίες.
Το ερώτημα της επόμενης μέρας
Παρά τις μεταρρυθμίσεις, δεν προβλέπεται αποζημίωση για όσους αδικήθηκαν από το προηγούμενο καθεστώς, ούτε συνολική επανεξέταση παλαιών παραχωρήσεων. Το πρόβλημα προσφοράς κατοικιών παραμένει, με το κράτος να εξετάζει σχέδιο επιδότησης έως €40.000 για επισκευές εγκαταλελειμμένων κατοικιών.
Το ζήτημα των τουρκοκυπριακών περιουσιών παραμένει ένα σύνθετο κοινωνικό και πολιτικό κεφάλαιο, που αντανακλά δεκαετίες διοικητικών αστοχιών. Η μεταρρύθμιση βρίσκεται σε εξέλιξη — όμως το αν θα αποκαταστήσει πλήρως τις αδικίες του παρελθόντος, μένει να αποδειχθεί.
Κατερίνα Χριστοφή
πηγή Cyprus Mail