Σήμερα τα συναντάμε σχεδόν παντού. Σε πλατείες, δρόμους, πάρκα και στις στέγες των κτιρίων. Μια νέα επιστημονική έρευνα, όμως, έρχεται να δείξει ότι η σχέση των ανθρώπων της Κύπρου με τα περιστέρια ενδέχεται να ξεκίνησε πολύ νωρίτερα απ’ όσο θα φανταζόμασταν.
Νέα μελέτη που περιλαμβάνεται στο τεύχος Αυγούστου 2026 του διεθνούς επιστημονικού περιοδικού Antiquity εξετάζει οστά περιστεριών που βρέθηκαν στην αρχαία πόλη της Χαλά Σουλτάν Τεκκέ, στη σημερινή επαρχία Λάρνακας.
Τα αποτελέσματα παρουσιάζουν μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα εικόνα: ήδη γύρω στο 1400 π.Χ., δηλαδή πριν από περίπου 3.400 χρόνια, τα περιστέρια φαίνεται ότι ζούσαν σε στενή σχέση με τους ανθρώπους και πιθανότατα βρίσκονταν σε κατάσταση ημιεξημέρωσης.
Τι ανακάλυψαν οι επιστήμονες
Η ομάδα των ερευνητών επανεξέτασε μεγάλο αριθμό οστών πτηνών που είχαν ανασκαφεί σε στρώματα της Ύστερης Εποχής του Χαλκού στη Χαλά Σουλτάν Τεκκέ.
Ανάμεσα στα πτηνά που είχαν εντοπιστεί, τα αγριοπερίστερα (Columba livia) αποτελούσαν ένα από τα πολυπληθέστερα είδη.
Για τη νέα έρευνα χρησιμοποιήθηκαν σύγχρονες μέθοδοι, μεταξύ των οποίων ζωοαρχαιολογική μελέτη, βιομετρικές αναλύσεις και ανάλυση σταθερών ισοτόπων.
Μέσα από αυτές, οι επιστήμονες επιχείρησαν να καταλάβουν όχι μόνο ποια πτηνά υπήρχαν στην αρχαία πόλη, αλλά και πώς ζούσαν, τι έτρωγαν και πόσο στενή ήταν η σχέση τους με τους ανθρώπους.
Ήταν ήδη ημιεξημερωμένα;
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι τα περιστέρια είχαν μια αρκετά περιορισμένη και ομοιόμορφη διατροφή, στοιχείο που θεωρείται συμβατό με κάποιον βαθμό ανθρώπινου ελέγχου ή περιορισμού.
Παράλληλα, έχουν εντοπιστεί οστά νεαρών πτηνών, γεγονός που υποδεικνύει ότι τα περιστέρια αναπαράγονταν μέσα στον ίδιο τον οικισμό.
Οι ερευνητές καταλήγουν ότι τα πτηνά πιθανότατα ζούσαν σε σταθερή και στενή επαφή με τους ανθρώπους, ενδεχομένως εκτρέφονταν στον χώρο και βρίσκονταν τουλάχιστον σε ένα στάδιο ημιεξημέρωσης γύρω στο 1400 π.Χ.
Η έρευνα θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς προσφέρει ορισμένα από τα αρχαιότερα άμεσα βιομοριακά στοιχεία για τη στενή συνύπαρξη ανθρώπων και περιστεριών.
Όχι απλώς για τροφή
Ακόμη πιο ενδιαφέρουσα είναι η πιθανότητα τα περιστέρια να είχαν και συμβολική ή τελετουργική σημασία για τους ανθρώπους της εποχής.
Οι αρχαιολόγοι έχουν εντοπίσει κατάλοιπα περιστεριών σε αρχαιολογικά συμφραζόμενα που συνδέονται με τελετουργικές δραστηριότητες και κατανάλωση τροφής.
Αυτό οδηγεί τους ερευνητές στην εκτίμηση ότι τα περιστέρια δεν ήταν απλώς άγρια πτηνά που εκμεταλλεύονταν την παρουσία μιας ανθρώπινης κοινότητας.
Αντίθετα, φαίνεται ότι αποτελούσαν μέρος της καθημερινότητας των κατοίκων και πιθανώς συμμετείχαν και σε ορισμένες τελετουργικές πρακτικές.
Η πιθανή σύνδεση με τη λατρεία της Αφροδίτης
Το περιστέρι απέκτησε αργότερα ισχυρή συμβολική σύνδεση με θεότητες της γονιμότητας και ιδιαίτερα με την Αφροδίτη.
Οι ερευνητές εξετάζουν αυτή τη σχέση ως ένα ευρύτερο πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορεί να ερμηνευτεί η παρουσία των περιστεριών στην Κύπρο.
Ωστόσο, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι δεν έχει εντοπιστεί ναός ή ιερό στη Χαλά Σουλτάν Τεκκέ που να αποδεικνύει άμεση σύνδεση των συγκεκριμένων περιστεριών με τη λατρεία της Αφροδίτης.
Επομένως, πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα πιθανότητα και όχι για ένα αποδεδειγμένο συμπέρασμα.
Μια σημαντική πόλη της Εποχής του Χαλκού
Η Χαλά Σουλτάν Τεκκέ, γνωστή αρχαιολογικά και ως Δρομολαξιά-Βυζατζιά, βρισκόταν κοντά στη σημερινή Αλυκή Λάρνακας και αποτέλεσε σημαντικό οικισμό κατά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού.
Η γεωγραφική της θέση την έφερνε κοντά σε έναν σημαντικό υγροβιότοπο και μεταναστευτικό διάδρομο πτηνών, κάτι που εξηγεί και τη μεγάλη ποικιλία οστών πτηνών που έχουν βρεθεί στην περιοχή.
Παράλληλα, η αρχαία πόλη διατηρούσε εμπορικές επαφές με περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η παρουσία τόσων πολλών περιστεριών αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Μια σχέση χιλιάδων ετών
Για τον σύγχρονο άνθρωπο, το περιστέρι είναι ένα από τα πιο συνηθισμένα πτηνά των πόλεων.
Τα ευρήματα της Κύπρου, όμως, μας μεταφέρουν σε μια εποχή κατά την οποία αυτή η σχέση ίσως βρισκόταν ακόμη στα πρώτα στάδια της εξέλιξής της.
Πριν από περίπου 3.400 χρόνια, κάτοικοι μιας κυπριακής πόλης φαίνεται ότι ζούσαν δίπλα στα περιστέρια, τα έβλεπαν να αναπαράγονται στον οικισμό τους και πιθανώς διαχειρίζονταν τους πληθυσμούς τους.
Και κάπως έτσι, μερικά μικρά οστά που παρέμειναν θαμμένα για χιλιάδες χρόνια στη γη της Λάρνακας έρχονται σήμερα να φωτίσουν μια απρόσμενη πτυχή της καθημερινής ζωής στην αρχαία Κύπρο.
Κατερίνα Χριστοφή
