Υπάρχουν δέντρα στην Κύπρο που στέκονται αγέρωχα εδώ και αιώνες. Έχουν «δει» αυτοκρατορίες να ανεβαίνουν και να πέφτουν, πολέμους, κατακτητές, σεισμούς, πυρκαγιές και αμέτρητες γενιές ανθρώπων να περνούν από δίπλα τους. Δεν είναι απλώς κομμάτι του φυσικού τοπίου· είναι ζωντανά μνημεία της ιστορίας του νησιού.
Το Τμήμα Δασών έχει αναγνωρίσει δεκάδες τέτοια αιωνόβια δέντρα ως Μνημεία της Φύσης, προστατεύοντάς τα λόγω της ηλικίας, του μεγέθους, της οικολογικής και ιστορικής τους αξίας.
Η τρεμιθιά της Αψεσιάς – Το αρχαιότερο γνωστό δέντρο της Κύπρου
Στο χωριό Αψεσιά της επαρχίας Λεμεσού βρίσκεται ένα δέντρο που εντυπωσιάζει όχι μόνο με το μέγεθός του, αλλά και με την ηλικία του.
Πρόκειται για μια τρεμιθιά (Pistacia terebinthus), η οποία εκτιμάται ότι ξεπερνά τα 1.500 χρόνια ζωής, γεγονός που την καθιστά το αρχαιότερο γνωστό δέντρο της Κύπρου. Ο κορμός της έχει τεράστια περίμετρο και συνεχίζει μέχρι σήμερα να αναπτύσσεται, αποτελώντας σημείο αναφοράς για την κοινότητα.
Η γιγάντια βελανιδιά της Λάνιας
Στη γραφική Λάνια συναντά κανείς μία από τις πιο εντυπωσιακές βελανιδιές του νησιού.
Η ηλικία της υπολογίζεται περίπου στα 800 χρόνια, ενώ ο κορμός της ξεπερνά τα οκτώ μέτρα σε περίμετρο. Κάτω από τη σκιά της έχουν περάσει αμέτρητοι ταξιδιώτες και κάτοικοι του χωριού, μετατρέποντάς τη σε ένα ζωντανό κομμάτι της τοπικής ιστορίας.
Η αιωνόβια ελιά των Αγγλισίδων
Η ελιά είναι ίσως το πιο συμβολικό δέντρο της Μεσογείου και στην Κύπρο υπάρχουν αρκετές που μετρούν εκατοντάδες χρόνια ζωής.
Η πιο γνωστή βρίσκεται στις Αγγλισίδες της επαρχίας Λάρνακας. Υπολογίζεται ότι είναι περίπου 700 έως 800 ετών και εξακολουθεί ακόμη και σήμερα να καρποφορεί.
Δίπλα της λειτουργεί Μουσείο Ελιάς, ενώ αποτελεί ένα από τα πιο γνωστά φυσικά αξιοθέατα της περιοχής.
Ο άρκευθος του Τροόδους
Λίγοι γνωρίζουν ότι στα δάση του Τροόδους επιβιώνει ένας εντυπωσιακός άρκευθος (Juniperus foetidissima) ηλικίας περίπου 450 ετών.
Το συγκεκριμένο δέντρο έχει χαρακτηριστεί Μνημείο της Φύσης από το Τμήμα Δασών και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα παραδείγματα της μοναδικής ορεινής βλάστησης της Κύπρου.
Η μαύρη πεύκη του Τροόδους
Ανάμεσα στα ψηλότερα σημεία του Τροόδους δεσπόζει μία μαύρη πεύκη (Pinus nigra ssp. pallasiana) ηλικίας περίπου 400 ετών.
Παρά τις δύσκολες καιρικές συνθήκες των ορεινών περιοχών, συνεχίζει να αναπτύσσεται, αποτελώντας έναν από τους σημαντικότερους φυσικούς θησαυρούς του εθνικού δασικού πάρκου.
Οι κέδροι της Κοιλάδας των Κέδρων
Η Κοιλάδα των Κέδρων, κοντά στη Μονή Κύκκου, φιλοξενεί τον ενδημικό κυπριακό κέδρο (Cedrus brevifolia).
Ανάμεσα στους εκατοντάδες κέδρους της περιοχής ξεχωρίζουν δέντρα ηλικίας περίπου 200 ετών, τα οποία προστατεύονται ως Μνημεία της Φύσης. Το είδος αυτό υπάρχει φυσικά μόνο στην Κύπρο, γεγονός που κάνει την περιοχή ακόμη πιο ξεχωριστή.
Γιατί προστατεύονται τα αιωνόβια δέντρα;
Η επιλογή ενός δέντρου ως Μνημείο της Φύσης δεν βασίζεται μόνο στην ηλικία του.
Το Τμήμα Δασών λαμβάνει υπόψη:
- την ηλικία,
- το μέγεθος,
- τη σπανιότητα του είδους,
- την οικολογική του αξία,
- τη σύνδεσή του με την ιστορία, τη θρησκεία ή την παράδοση ενός τόπου.
Σήμερα δεκάδες μεμονωμένα δέντρα και ομάδες δέντρων σε ολόκληρη την Κύπρο προστατεύονται με ειδικό καθεστώς, ώστε να διατηρηθούν και για τις επόμενες γενιές.
Ζωντανά κομμάτια της ιστορίας
Όταν στεκόμαστε μπροστά σε ένα αιωνόβιο δέντρο, δεν αντικρίζουμε απλώς έναν κορμό ή μερικά κλαδιά. Βρισκόμαστε μπροστά σε έναν σιωπηλό μάρτυρα της ιστορίας.
Αυτά τα δέντρα άντεξαν εκεί όπου χάθηκαν ολόκληροι πολιτισμοί. Προσφέρουν σκιά, φιλοξενούν εκατοντάδες είδη ζώων και αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς της Κύπρου.
Ίσως, στην επόμενη εξόρμησή σας σε κάποιο χωριό ή στο Τρόοδος, αξίζει να αφιερώσετε λίγα λεπτά για να τα επισκεφθείτε. Γιατί κάθε ρυτίδα στον κορμό τους κρύβει μια ιστορία αιώνων.
Κατερίνα Χριστοφή
