H συζήτηση γύρω από τη μουσουλμανική μαντίλα επιστρέφει συχνά στην ευρωπαϊκή επικαιρότητα. Αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης υποστηρίζουν ότι χώρες όπως η Νορβηγία και η Ελβετία έχουν «απαγορεύσει τη χιτζάμπ», όμως η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.
Οι περισσότερες ευρωπαϊκές απαγορεύσεις δεν αφορούν τη χιτζάμπ, η οποία καλύπτει τα μαλλιά αλλά αφήνει το πρόσωπο ορατό. Αφορούν κυρίως τη νικάμπ και την μπούρκα, ενδύματα που καλύπτουν πλήρως ή σχεδόν πλήρως το πρόσωπο.
Τι έχει απαγορεύσει η Νορβηγία;
Η Νορβηγία δεν έχει επιβάλει γενική απαγόρευση της χιτζάμπ.
Από το 2018 απαγορεύει τα ενδύματα που καλύπτουν το πρόσωπο σε σχολεία, πανεπιστήμια και άλλους εκπαιδευτικούς χώρους. Το μέτρο αφορά κυρίως τη νικάμπ και την μπούρκα, αλλά μπορεί να εφαρμοστεί και σε οποιοδήποτε άλλο κάλυμμα εμποδίζει την αναγνώριση του προσώπου.
Μάλιστα, σε επίσημη νομική τοποθέτηση της νορβηγικής κυβέρνησης αναφερόταν ξεκάθαρα ότι δεν υπήρχε απαγόρευση της χιτζάμπ στα σχολεία. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι η Νορβηγία δεν αποτελεί κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αν και συμμετέχει στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο. Νορβηγική Κυβέρνηση
Τι ισχύει στην Ελβετία;
Από την 1η Ιανουαρίου 2025, η Ελβετία απαγορεύει την κάλυψη του προσώπου σε δημόσιους χώρους. Η παραβίαση της νομοθεσίας μπορεί να επιφέρει πρόστιμο μέχρι 1.000 ελβετικά φράγκα.
Και εδώ, όμως, η απαγόρευση δεν αφορά τη συνηθισμένη χιτζάμπ, αφού το πρόσωπο παραμένει ορατό. Προβλέπονται επίσης εξαιρέσεις για λόγους υγείας, ασφάλειας, εργασίας, θρησκευτικής λατρείας, τοπικών εθίμων και καλλιτεχνικών εκδηλώσεων.
Η Ελβετία, όπως και η Νορβηγία, δεν είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ποιες χώρες της ΕΕ έχουν προχωρήσει σε απαγορεύσεις;
Η Γαλλία αποτελεί μία από τις αυστηρότερες περιπτώσεις. Από το 2004 απαγορεύει στα δημόσια σχολεία τα εμφανή θρησκευτικά σύμβολα. Ο κανόνας δεν κατονομάζει μόνο το Ισλάμ, αλλά στην πράξη περιλαμβάνει τη χιτζάμπ, το εβραϊκό κιπά και τους μεγάλους χριστιανικούς σταυρούς. Η χιτζάμπ, ωστόσο, δεν απαγορεύεται γενικά στους δρόμους ή στα πανεπιστήμια. Από το 2011 απαγορεύεται στους δημόσιους χώρους η πλήρης κάλυψη του προσώπου.
Το Βέλγιο και η Δανία έχουν επίσης υιοθετήσει γενικές απαγορεύσεις για την κάλυψη του προσώπου σε δημόσιους χώρους, ενώ η Ολλανδία εφαρμόζει μερική απαγόρευση σε χώρους όπως τα σχολεία, τα νοσοκομεία, οι δημόσιες υπηρεσίες και τα μέσα μεταφοράς.
Η Αυστρία προχώρησε ακόμη περισσότερο. Από την 1η Σεπτεμβρίου 2026 απαγορεύεται σε μαθήτριες κάτω των 14 ετών να φορούν στα σχολεία κάλυμμα κεφαλής που συνδέεται με την ισλαμική παράδοση. Το μέτρο αφορά δημόσια και ιδιωτικά σχολεία και έχει ήδη προκαλέσει έντονη νομική και κοινωνική συζήτηση. Αυστριακό Κοινοβούλιο
Τι ισχύει στην Κυπριακή Δημοκρατία;
Στην Κυπριακή Δημοκρατία δεν υπάρχει σήμερα γενική νομοθεσία που να απαγορεύει τη χιτζάμπ ή τη μουσουλμανική ενδυμασία στους δημόσιους χώρους.
Το Άρθρο 18 του Συντάγματος κατοχυρώνει την ελευθερία σκέψης, συνείδησης και θρησκείας. Προστατεύει επίσης το δικαίωμα κάθε ανθρώπου να εκδηλώνει δημόσια ή ιδιωτικά τη θρησκευτική του πίστη.
Η θρησκευτική ελευθερία, βέβαια, δεν είναι απόλυτη. Το ίδιο άρθρο επιτρέπει περιορισμούς όταν αυτοί προβλέπονται από τον νόμο και κρίνονται αναγκαίοι για λόγους δημόσιας ασφάλειας, τάξης, υγείας ή προστασίας των δικαιωμάτων των άλλων. Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας – Άρθρο 18
Επομένως, η Κύπρος θα μπορούσε θεωρητικά να εξετάσει μια περιορισμένη απαγόρευση της πλήρους κάλυψης του προσώπου σε συγκεκριμένους χώρους, όπως στα σημεία ελέγχου ασφαλείας, στα δικαστήρια ή κατά την ταυτοποίηση ενός προσώπου.
Μια γενική απαγόρευση της χιτζάμπ, όμως, θα ήταν πολύ πιο δύσκολο να δικαιολογηθεί. Θα έπρεπε να περάσει τον έλεγχο του Συντάγματος, της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και της ευρωπαϊκής νομοθεσίας κατά των διακρίσεων.
Θα μπορούσε να συμβεί και στην Κύπρο;
Μια απαγόρευση της χιτζάμπ στην Κυπριακή Δημοκρατία δεν φαίνεται σήμερα ιδιαίτερα πιθανή. Θα προκαλούσε σοβαρές αντιδράσεις και θα άνοιγε μια δύσκολη νομική συζήτηση γύρω από τη θρησκευτική ελευθερία και τις διακρίσεις.
Αντίθετα, μια μελλοντική πρόταση για απαγόρευση της πλήρους κάλυψης του προσώπου σε συγκεκριμένους δημόσιους χώρους θα μπορούσε πιο εύκολα να τεθεί στο τραπέζι, ιδιαίτερα εάν παρουσιαζόταν ως μέτρο ασφάλειας και ταυτοποίησης και εφαρμοζόταν σε όλους ανεξαιρέτως.
Η άποψη μου
Υπάρχει ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στην κάλυψη του προσώπου και στην κάλυψη των μαλλιών. Η απαίτηση να παραμένει το πρόσωπο ορατό σε χώρους όπου χρειάζεται αναγνώριση μπορεί να δικαιολογηθεί, εφόσον εφαρμόζεται με ουδέτερο και αναλογικό τρόπο.
Η καθολική απαγόρευση της χιτζάμπ, όμως, κινδυνεύει να περιορίσει τη θρησκευτική ελευθερία και να απομονώσει τις ίδιες τις γυναίκες που υποτίθεται ότι επιδιώκει να προστατεύσει.
Το κράτος οφείλει να προστατεύει μια γυναίκα τόσο από τον εξαναγκασμό να φορέσει τη μαντίλα όσο και από τον εξαναγκασμό να την αφαιρέσει. Το βασικό ερώτημα δεν πρέπει να είναι εάν συμφωνούμε προσωπικά με ένα θρησκευτικό ένδυμα, αλλά εάν η γυναίκα που το φορά έχει πραγματικά τη δυνατότητα να επιλέξει ελεύθερα.
Εσείς τι πιστεύετε; Θα έπρεπε η Κύπρος να απαγορεύσει την πλήρη κάλυψη του προσώπου ή ένα τέτοιο μέτρο θα περιόριζε αδικαιολόγητα τη θρησκευτική ελευθερία;
Κατερίνα Χριστοφή
