Της Έλενας Τελιανίδου*
Οι Κεντρικές Φυλακές Λευκωσίας λειτουργούν πλέον πολύ πέρα από τα όρια των δυνατοτήτων τους. Σε εγκαταστάσεις που σχεδιάστηκαν για 545 κρατούμενους, σήμερα φιλοξενούνται περίπου 1.000 άτομα, με τον υπερπληθυσμό να δημιουργεί σοβαρά προβλήματα ασφάλειας, υγείας και διαβίωσης. Ειδικοί, δικηγόροι και πρώην κρατούμενοι περιγράφουν μια κατάσταση που, όπως αναφέρουν, έχει φτάσει σε οριακό σημείο.
Ο δικηγόρος και πρόεδρος του Συνδέσμου Προστασίας Δικαιωμάτων Φυλακισμένων και Αποφυλακισμένων, Αλέξανδρος Κληρίδης, επιβεβαιώνει πως «ο υπερπληθυσμός στις Κεντρικές Φυλακές αποτελεί καθημερινή πραγματικότητα».
Όπως σημειώνει, η τελευταία έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων (CPT), που δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβριο του 2025, καταγράφει ότι σε ορισμένες πτέρυγες ο υπερπληθυσμός αγγίζει ακόμη και το 250%.
Ασφυκτικές συνθήκες κράτησης
Σύμφωνα με τον κ. Κληρίδη και τις εκθέσεις της CPT, κελιά μόλις πέντε τετραγωνικών μέτρων φιλοξενούν μέχρι και τέσσερις κρατούμενους, ενώ η συνεχής αύξηση του αριθμού των φυλακισμένων έχει οδηγήσει τις εγκαταστάσεις πολύ πέρα από την αρχική τους χωρητικότητα.
Η έλλειψη προσωπικού, αλλά και η περιορισμένη στήριξη από τις ψυχιατρικές υπηρεσίες, επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο την κατάσταση.
Η έκθεση της CPT καταγράφει μεταξύ άλλων:
- αυξημένα περιστατικά βίας και επιθέσεων μεταξύ κρατουμένων
- κελιά που ξεπερνούν κατά πολύ τη χωρητικότητά τους
- κρατούμενους που κοιμούνται σε στρώματα στο πάτωμα ή κάτω από τραπέζια
- ανεπαρκή εξαερισμό και συνεχή έκθεση σε καπνό τσιγάρων
- ελλείψεις σε προσωπικό επιτήρησης
- σοβαρή υποστελέχωση σε νοσηλευτές και ψυχιατρικό προσωπικό
Ο δικηγόρος ποινικού δικαίου Λοΐζος Νεοφύτου αναφέρει πως λαμβάνει συχνά καταγγελίες από πελάτες του για απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης.
Όπως σημειώνει, σε ορισμένες περιπτώσεις κρατούμενοι κοιμούνται πάνω σε χαρτόκουτα ή στο πάτωμα, ενώ κατά τη διάρκεια της νύχτας αναγκάζονται να χρησιμοποιούν πλαστικά μπουκάλια, καθώς δεν επιτρέπεται η έξοδός τους από τα κελιά.
Η έλλειψη ύπνου και ο ασφυκτικός συγχρωτισμός, προσθέτει, οδηγούν συχνά σε εντάσεις και συγκρούσεις.
«Η Κεντρική Φυλακή, υπό αυτές τις συνθήκες, δεν μπορεί να επιτελέσει ουσιαστικά τον σωφρονιστικό της ρόλο», τονίζει ο κ. Κληρίδης.
Όπως εξηγεί, τα εκπαιδευτικά προγράμματα δεν επαρκούν για όλους τους κρατούμενους, ενώ οι λειτουργοί αδυνατούν να παρέχουν την απαραίτητη στήριξη.
Προβλήματα και στις γυναικείες φυλακές
Σοβαρές ελλείψεις καταγράφονται και στον χώρο κράτησης γυναικών.
Μεταξύ άλλων αναφέρονται:
- έλλειψη ντουλαπιών για προσωπικά αντικείμενα
- προβλήματα στην ποιότητα του πόσιμου νερού
- περιστατικά δερματολογικών και γαστρεντερικών προβλημάτων
- ανάγκη αγοράς εμφιαλωμένου νερού από τις ίδιες τις κρατούμενες
Σύμφωνα με καταγγελίες, πολλές γυναίκες αδυνατούν οικονομικά να καλύψουν ακόμη και αυτή τη βασική ανάγκη.
«Δεν μπορεί να θεωρηθεί ανθρώπινη ζωή»
Την εικόνα επιβεβαιώνει και πρώην κρατούμενος των Κεντρικών Φυλακών, ο οποίος περιγράφει μια καθημερινότητα που, όπως λέει, «δεν μπορεί να θεωρηθεί ανθρώπινη».
Όπως αναφέρει, οι φυλακές σχεδιάστηκαν για περίπου 600 άτομα, ενώ σήμερα φιλοξενούν περισσότερους από 1.000 κρατούμενους.
«Κελιά για δύο άτομα φιλοξενούν μέχρι και πέντε. Δύο κοιμούνται στα κρεβάτια, άλλοι δύο στο πάτωμα κάτω από αυτά και ένας στον μικρό διάδρομο ανάμεσα στα κρεβάτια», περιγράφει.
Σύμφωνα με τον ίδιο, τα κελιά κλείνουν από τις 9 το βράδυ και οι κρατούμενοι δεν επιτρέπεται να εξέλθουν ούτε για χρήση της τουαλέτας.
«Αν κάποιος χρειαστεί να πάει τουαλέτα, είτε θα κάνει πάνω του είτε θα χρησιμοποιήσει πλαστικά μπουκάλια», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Ο υπερπληθυσμός, προσθέτει, οδηγεί αναπόφευκτα σε νευρικότητα, απώλεια ύπνου και συνεχείς συγκρούσεις.
«Το έζησα και το βίωσα. Πιστεύω ότι η κύρια αιτία της έντασης είναι ο υπερπληθυσμός», δηλώνει.
Παράλληλα, σημειώνει πως τα προγράμματα αναμόρφωσης δεν επαρκούν για όλους τους κρατούμενους, με αποτέλεσμα, όπως λέει, «να χάνεται το νόημα της ποινής».
Οι αιτίες του προβλήματος
Ο Αλέξανδρος Κληρίδης χαρακτηρίζει το ζήτημα «πολύπλευρο» και επισημαίνει ότι το πρόβλημα ξεκινά από το ίδιο το νομοθετικό πλαίσιο.
Όπως εξηγεί, η κυπριακή νομοθεσία δεν προβλέπει επαρκείς εναλλακτικές ποινές, με αποτέλεσμα η φυλάκιση να αντιμετωπίζεται συχνά ως η μοναδική λύση.
«Η φυλάκιση θεωρείται ο μοναδικός τρόπος τιμωρίας ή εξασφάλισης παρουσίας, ενώ το σωφρονιστικό σύστημα δεν διαθέτει επαρκή υποστήριξη για επανένταξη των κρατουμένων», σημειώνει.
Προειδοποιεί, μάλιστα, ότι αν δεν ληφθούν ουσιαστικά μέτρα, το πρόβλημα θα επιδεινωθεί.
Από την πλευρά του, ο δικηγόρος ποινικού δικαίου Λοΐζος Νεοφύτου επισημαίνει πως υπάρχουν ήδη μηχανισμοί που θα μπορούσαν να συμβάλουν ουσιαστικά στη μείωση του υπερπληθυσμού, όπως η απόλυση υπό όρους και η χρήση ηλεκτρονικών βραχιολιών.
Όπως αναφέρει, σήμερα η σχετική νομοθεσία δεν επιτρέπει την εφαρμογή τέτοιων μέτρων σε υπόδικους κρατούμενους, δηλαδή άτομα που παραμένουν υπό κράτηση μέχρι την εκδίκαση της υπόθεσής τους.
Ο ίδιος εκφράζει, επίσης, προβληματισμό για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το κυπριακό ποινικό σύστημα.
«Η κράτηση συχνά επιβάλλεται χωρίς να εξετάζονται επαρκώς εναλλακτικές ποινές», σημειώνει, προσθέτοντας ότι σε αρκετές περιπτώσεις η καταδίκη βασίζεται αποκλειστικά στην αξιολόγηση της αξιοπιστίας ενός μάρτυρα κατηγορίας.
Για πολλούς, το πρόβλημα των Κεντρικών Φυλακών δεν αφορά πλέον μόνο τις υποδομές. Αφορά τον ίδιο τον χαρακτήρα του σωφρονιστικού συστήματος και το κατά πόσο αυτό μπορεί πραγματικά να υπηρετήσει τον σκοπό της επανένταξης και όχι απλώς της τιμωρίας.
- Η Έλενα Τελιανίδου είναι δευτεροετής φοιτήτρια δημοσιογραφίας /ΚΠΕ του Πανεπιστημίου Κύπρου
