Στα γραφικά Λεύκαρα, ανάμεσα στα στενά δρομάκια και τα πετρόκτιστα σπίτια που κουβαλούν τη δική τους ιστορία, δεσπόζει ένας ναός που έχει συνδεθεί με τη θρησκευτική παράδοση και την ιστορική μνήμη του τόπου. Είναι η Εκκλησία του Τιμίου Σταυρού· ένας από τους σημαντικούς ναούς των Λευκάρων, με ιστορία που φτάνει πίσω στον 14ο αιώνα.
Η ιστορία του ναού δεν είναι απλώς μια σειρά από ημερομηνίες. Είναι αποτυπωμένη στους τοίχους, στις τοιχογραφίες, στο ξυλόγλυπτο τέμπλο, στα παλιά χειρόγραφα και στα κειμήλια που διασώθηκαν μέσα στους αιώνες.
Σύμφωνα με τον βυζαντινολόγο Αθανάσιο Παπαγεωργίου, το ανατολικό τμήμα της εκκλησίας χρονολογείται στον 14ο αιώνα. Η εκτίμηση αυτή βασίζεται, μεταξύ άλλων, στις τοιχογραφίες που διασώζονται πίσω από το τέμπλο. Την ίδια περίοδο επιβεβαιώνει και η περίφημη «επιγραφή του Ολιβιανού», η οποία βρίσκεται στο κάτω μέρος του Χρυσού Σταυρού των Λευκάρων.
Ο Ολιβιανός, σύμφωνα με τις γραπτές μαρτυρίες, ήταν Επίσκοπος Λευκάρων το 1307, στα χρόνια της Φραγκοκρατίας. Ένα ακόμη σημαντικό τεκμήριο βρίσκεται σε ένα πολύτιμο χειρόγραφο Ευαγγέλιο του 14ου αιώνα, το οποίο φυλάσσεται στο χρηματοκιβώτιο της εκκλησίας.
Στο τέλος του χειρογράφου αναφέρεται ότι γράφτηκε το 1345/46 και ότι ο μοναχός Γαβριήλ, ηγούμενος και ιδρυτής της μονής «Τίμιος και Ζωοδόχος Σταυρός Φανερωμένος», ανέλαβε όλα τα έξοδα για τη δημιουργία του.
Ο ναός γνώρισε σημαντικές αλλαγές στους επόμενους αιώνες
Ο ναός γνώρισε σημαντικές αλλαγές στους επόμενους αιώνες. Το 1740 αναστηλώθηκε, ενώ στη συνέχεια κατασκευάστηκε το εντυπωσιακό ξυλόγλυπτο τέμπλο του.
Για την κατασκευή του κλήθηκε από τη Ρόδο ο γλύπτης Χατζηκυριάκος. Το αποτέλεσμα αποτελεί μέχρι σήμερα ένα από τα στοιχεία που τραβούν το βλέμμα όσων περνούν το κατώφλι της εκκλησίας.
Μια επιγραφή στο κάτω μέρος της εικόνας της Κατάθεσης του Χριστού προσθέτει ακόμη ένα κομμάτι στο παζλ της ιστορίας. Αναφέρει ότι το 1761 το τέμπλο ήταν ήδη επίχρυσο, ενώ στην τελετή παρευρέθηκε ο τότε Επίσκοπος Κιτίου Μακάριος.
Και η ιστορία συνεχίζεται μέχρι τον 19ο αιώνα
Το 1857 κατασκευάστηκε το εντυπωσιακό καμπαναριό της εκκλησίας. Οι καμπάνες του ήταν δωρεά ευσεβών Λευκαριτών που βρίσκονταν στο εξωτερικό, μια ακόμη ένδειξη των δεσμών που κρατούσαν οι άνθρωποι των Λευκάρων με τον τόπο τους, ακόμη και όταν βρίσκονταν μακριά από την πατρίδα τους.
Η παράδοση για την Αγία Ελένη
Πέραν όμως από τα ιστορικά τεκμήρια, ο Τίμιος Σταυρός των Λευκάρων συνδέεται και με μια ιδιαίτερα ζωντανή τοπική παράδοση.
Σύμφωνα με αυτήν, ο Σταυρός που βρίσκεται στα Πάνω Λεύκαρα μεταφέρθηκε στο χωριό από την Αγία Ελένη, κατά την επίσκεψή της στην Κύπρο.
Είναι μια παράδοση που προσθέτει έναν ακόμη συμβολισμό σε έναν ναό ήδη φορτισμένο με αιώνες ιστορίας και πίστης.
Σήμερα, κάθε φορά που οι καμπάνες του ναού χτυπούν, δεν καλούν απλώς τους πιστούς στη λειτουργία. Θυμίζουν μια ιστορία που ξεκινά από πολλά χρόνια πριν και φτάνει μέχρι τις μέρες μας.
Και αν υπάρχει ένας τόπος όπου η πίστη, η παράδοση και η ιστορία συναντιούνται με τόσο έντονο τρόπο, αυτός είναι ο Τίμιος Σταυρός των Λευκάρων.
Σήμερα, ανήμερα της μεγάλης γιορτής της Ύψωσης του Τιμίου Σταυρού, ο ιστορικός αυτός ναός αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία για τα Λεύκαρα και ολόκληρη την Κύπρο.
Γράφει η Χριστίνα Γεωργίου με πληροφορίες του Δήμου Λευκάρων
