Ενα μονοπάτι περίπου 800 μέτρων συνδέει πηγές και παλιές δουλειές. Στο μουσείο, τα εργαλεία εξηγούν τη ζωή γύρω από το αμπέλι.
Εξι βρύσες κατά μήκος μιας μικρής κοιλάδας δίνουν έναν διαφορετικό τρόπο γνωριμίας με το Αρσος. Το μονοπάτι που τις συνδέει, σε απόσταση περίπου 800 μέτρων, ακολουθεί τη σχέση του χωριού με το νερό: για το σπίτι, τα περιβόλια, τα ζώα και τις δουλειές των κατοίκων.
Η διαδρομή βρίσκεται στις βορειοδυτικές παρυφές του οικισμού. Δεν αφηγείται μόνο τη φύση της περιοχής. Φέρνει κοντά στον επισκέπτη υποδομές που κάποτε ήταν απαραίτητες για την καθημερινή ζωή και σήμερα συχνά τις προσπερνάμε ως μικρά πέτρινα μνημεία.
Το νερό πριν από τη βρύση του σπιτιού
Οταν τα σπίτια δεν είχαν δικό τους δίκτυο, οι κοινόχρηστες βρύσες εξυπηρετούσαν διαφορετικές ανάγκες. Αλλού συγκεντρώνονταν οι γυναίκες για το πλύσιμο των ρούχων, αλλού ποτίζονταν ζώα και περιβόλια. Οι χώροι αυτοί ήταν και σημεία συνάντησης, επειδή η πρόσβαση στο νερό έφερνε καθημερινά τους ανθρώπους στο ίδιο μέρος.
Η βρύση «Αθκιές» πήρε το όνομά της από τις ιτιές. Η Πάνω Βρύση συνδέεται με την παλιά συνήθεια πλυσίματος με καθαροστάχτι. Στην Οσσ’ Αρκάτζην η τοπική μνήμη κρατά και τη διαδικασία προετοιμασίας του σιταριού για το ρέσι, πριν αυτό αλεστεί στον γειτονικό μύλο.
Τα άλλα σημεία της διαδρομής είναι η Κώσταινα, ο Κούπας και το Πουλλίν. Δεν διατηρούνται όλα με τον ίδιο τρόπο: στην καταγραφή της κοινότητας, για παράδειγμα, η Κώσταινα περιγράφεται ως παλιά βρύση της οποίας το κτίσμα καταστράφηκε και διασώθηκαν τα θεμέλια. Επομένως, η διαδρομή περιλαμβάνει και απώλειες, όχι μόνο αναστηλωμένες εικόνες.
Περιβόλια, κοφίνια και η κοιλάδα
Στην κοιλάδα καλλιεργούνταν μικρά περιβόλια. Οι κοφινάδες αξιοποιούσαν επίσης το νερό για την προετοιμασία υλικών της τέχνης τους. Η σχέση παραγωγής και φυσικού περιβάλλοντος φαίνεται εδώ σε μικρή κλίμακα, μέσα σε μια διαδρομή που δεν χρειάζεται πολλά χιλιόμετρα.
Η επίσημη περιγραφή αναφέρει πλατάνια, λεύκες, καρυδιές και ιτιές. Οι ιστορικές αναφορές για άφθονο νερό εξηγούν τη σημασία της περιοχής για τους κατοίκους. Δεν αποτελούν, όμως, μέτρηση της σημερινής ροής ούτε εγγύηση ότι κάθε πηγή έχει την ίδια εικόνα σε κάθε εποχή.
Το σπίτι που έγινε μουσείο
Το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης του Αρσους στεγάζεται σε αποκατεστημένη κατοικία του 18ου αιώνα, διατηρητέα ως αρχαίο μνημείο. Ιδρύθηκε το 1997 και παρουσιάζει αντικείμενα της καθημερινής ζωής, με ιδιαίτερη θέση στην αμπελουργία.
Στο κελάρι διατηρείται ο ληνός, μαζί με πιθάρια, πιεστήριο και εργαλεία παραγωγής κρασιού. Στα εκθέματα περιλαμβάνεται καζάνι για τη ζιβανία, ενώ παλιές φωτογραφίες καταγράφουν ανθρώπους και περιστάσεις του χωριού. Η επίσκεψη δίνει ονόματα και χρήσεις σε αντικείμενα που συχνά βλέπουμε μόνο ως διακόσμηση.
Δύο στάσεις που συνδέονται
Η είσοδος στο μουσείο είναι δωρεάν, αλλά η επίσκεψη γίνεται με προηγούμενη συνεννόηση, στα τηλέφωνα 25 943223 ή 25 243347. Δεν λειτουργεί ως χώρος στον οποίο θεωρούμε δεδομένο ότι θα βρούμε ανοιχτή την πόρτα οποιαδήποτε ώρα.
Το μονοπάτι και το μουσείο μπορούν να αποτελέσουν τον κορμό μιας εξόδου στο χωριό. Το πρώτο δείχνει πού έφτανε το νερό· το δεύτερο, τι έκαναν με αυτό και με τα προϊόντα της γης οι άνθρωποι που ζούσαν εκεί.
