Πέτρινα σπίτια, αμπέλια και μια εκκλησία που συνδέθηκε με την εκπαίδευση της Λαόνας. Μια κοντινή έξοδος από την Πάφο.
Στον Κάθηκα, το αμπέλι παραμένει ένας καλός οδηγός για να γνωρίσεις το χωριό. Οι μικρές οινοβιομηχανίες, οι ταβέρνες και τα παλιά σπίτια βρίσκονται στην ίδια ιστορία: εκείνη μιας κοινότητας της Λαόνας που στηρίχθηκε στη γη και πρόσθεσε σταδιακά τη φιλοξενία στις δουλειές των κατοίκων της.
Το χωριό βρίσκεται περίπου 23 χιλιόμετρα βόρεια της Πάφου, σε υψόμετρο γύρω στα 700 μέτρα. Η απόσταση επιτρέπει μια έξοδο λίγων ωρών, χωρίς να χρειάζεται να τη συνδυάσεις με ολόκληρο τον Ακάμα. Η βόλτα μπορεί να μείνει στον οικισμό, με μια στάση για φαγητό και χρόνο για την παλιά αρχιτεκτονική.
Το χωριό μέσα από τα σπίτια του
Στον παλιό πυρήνα σώζονται κατοικίες ηλικίας μεγαλύτερης του ενός αιώνα. Η πέτρα, οι αυλές και η κλίμακα των κτιρίων δείχνουν έναν τρόπο κατοίκησης διαφορετικό από εκείνον της παραλιακής πόλης. Δεν χρειάζεται να αντιμετωπίσεις κάθε σπίτι ως αξιοθέατο· αρκετά παραμένουν κομμάτι της καθημερινής ζωής της κοινότητας.
Αυτό δίνει και τον ρυθμό στον περίπατο. Ο Κάθηκας είναι κατοικημένο χωριό, με ανθρώπους που εργάζονται και κινούνται στα ίδια στενά όπου περνούν οι επισκέπτες. Οι αυλόπορτες και τα παλιά κτίρια έχουν ενδιαφέρον χωρίς να παύουν να ανήκουν στους ιδιοκτήτες τους.
Μια εκκλησία και ένα σχολείο
Η Παναγία Ευαγγελίστρια, πέτρινη και καμαροσκέπαστη, χρονολογείται στο 1835. Ανακαινίστηκε το 2000 και απέκτησε τοιχογραφικό διάκοσμο. Η παρουσία της συνδέεται και με μια λιγότερο γνωστή πλευρά του χωριού: την εκπαίδευση παιδιών της γύρω περιοχής.
Το 1877 ιδρύθηκε σχολείο με πρωτοβουλία της εκκλησίας. Οι ιερείς δίδασκαν βασική γραφή και ανάγνωση, δεχόμενοι μαθητές και από γειτονικές κοινότητες. Η πληροφορία αυτή εξηγεί γιατί ο Κάθηκας λειτούργησε παλαιότερα ως κέντρο της Λαόνας, πέρα από την αμπελουργική του δραστηριότητα.
Το ξυνιστέρι και η σημερινή ζωή
Το ξυνιστέρι, η λευκή κυπριακή ποικιλία, συνδέεται στενά με την αμπελουργική ταυτότητα της περιοχής. Γύρω από τον Κάθηκα δραστηριοποιούνται οικογενειακά οινοποιεία, ενώ η γαστρονομία και ο αγροτουρισμός απασχολούν πλέον μέρος του πληθυσμού. Ετσι, η παραγωγή και η επίσκεψη δεν αποτελούν δύο άσχετες δραστηριότητες.
Για τον επισκέπτη, μια γευσιγνωσία έχει περισσότερο νόημα όταν δίνεται χώρος στη συζήτηση για το σταφύλι και το κρασί που παράγεται εκεί. Δεν υπάρχουν εδώ ενιαία τιμή, κοινό ωράριο ή εγγυημένη διαθεσιμότητα για όλα τα οινοποιεία· κάθε επιχείρηση οργανώνει τη δική της επίσκεψη.
Χωρίς να στριμώξεις όλη τη Λαόνα σε μία μέρα
Η περιοχή διαθέτει και διαδρομές όπως το μονοπάτι του Αγιάσματος και εκείνο του Μούντικου. Πρόκειται για ξεχωριστές επιλογές, που χρειάζονται τον δικό τους χρόνο, και όχι για υποχρεωτική συνέχεια ενός γεύματος στο χωριό.
Αν η έξοδος περιοριστεί στον Κάθηκα, υπάρχει ήδη αρκετό υλικό: ο παλιός πυρήνας, η Ευαγγελίστρια και η σχέση του τόπου με το αμπέλι. Από εκεί μπορεί να αρχίσει μια δεύτερη, πιο συγκεκριμένη επίσκεψη στη Λαόνα.
