Εξι βρύσες, παλιοί νερόμυλοι και ένα κτίριο με απρόσμενη χρήση. Μια βόλτα στην ενδοχώρα της Πάφου.
Στην Κρίτου Τέρα, μια στάση στο Κεφαλόβρυσο εξηγεί περισσότερα από μια γρήγορη φωτογραφία της πλατείας. Η πέτρινη κατασκευή του 1908, με τις έξι βρύσες, συνδέεται με το πόσιμο νερό, την άρδευση, τους νερόμυλους και το κοινοτικό πλυσταριό. Το χωριό της επαρχίας Πάφου οργανώθηκε γύρω από αυτή την πολύτιμη παροχή.
Ο περίπατος έχει ενδιαφέρον όταν ακολουθεί αυτές τις χρήσεις. Το νερό δεν βρισκόταν απλώς στο τοπίο: καθόριζε πού δούλευαν οι άνθρωποι, πώς έπλεναν και ποια περιβόλια μπορούσαν να καλλιεργήσουν. Τα κτίσματα που σώζονται δίνουν συγκεκριμένη μορφή σε αυτή την καθημερινότητα.
Από τις βρύσες στο παλιό σχολείο
Το Κεφαλόβρυσο τροφοδοτούσε καλλιέργειες και εγκαταστάσεις του χωριού. Στο πλυσταριό, οι κοινές γούρνες εξυπηρετούσαν μια εργασία που σήμερα γίνεται μέσα στο σπίτι. Οι νερόμυλοι θυμίζουν ότι η δύναμη του νερού είχε και παραγωγική αξία, πριν από την ηλεκτροκίνηση.
Μια διαφορετική συνέχεια αυτής της σχέσης με το περιβάλλον βρίσκεται στο παλιό δημοτικό σχολείο. Από το 1995 στεγάζει Κέντρο Περιβαλλοντικών Μελετών. Το κτίριο απέκτησε νέα χρήση, με εκπαιδευτικό αντικείμενο το ίδιο το φυσικό και ανθρώπινο περιβάλλον της περιοχής. Η λειτουργία του ως εκπαιδευτικού κέντρου δεν σημαίνει ότι πρόκειται για μουσείο ελεύθερης καθημερινής επίσκεψης.
Το κτίριο που έγινε καζίνο
Ανάμεσα στις ιστορικές χρήσεις των σπιτιών ξεχωρίζει ένα διώροφο κτίριο που λειτούργησε τον 19ο αιώνα ως χώρος ψυχαγωγίας και τυχερών παιχνιδιών. Το λεγόμενο καζίνο της Κρίτου Τέρας αναφέρεται ως το πρώτο του είδους του στην Κύπρο.
Στο εσωτερικό του διατηρούνται λαϊκές τοιχογραφίες με παραστάσεις εμπνευσμένες από δημοφιλείς ιστορίες. Η αναφορά στο καζίνο αφορά αυτή την παλιά χρήση του κτιρίου, όχι σημερινή επιχείρηση παιχνιδιών. Το ίδιο το χωριό συνδέεται και με τον Χατζηγεωργάκη Κορνέσιο, τον δραγομάνο που καταγόταν από εδώ.
Οι εκκλησίες και ο περίπατος
Η κύρια εκκλησία είναι αφιερωμένη στην Παναγία Χρυσελεούσα. Σε απόσταση περίπου τριών χιλιομέτρων βρίσκεται η μεσαιωνική Αγία Αικατερίνη Φυτεύκεια, με χαρακτηριστικούς θόλους και καμάρες. Η λειτουργία της συνδέεται με την ημέρα της αγίας· δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι το εσωτερικό είναι ανοικτό σε κάθε εκδρομή.
Η πρόσβαση από την Πάφο γίνεται μέσω του Β7 και της διακλάδωσης Ε711. Μέσα στον οικισμό, η πλατεία, τα στενά και οι παλιές εγκαταστάσεις νερού επιτρέπουν μια έξοδο με μικρές αποστάσεις και συγκεκριμένες στάσεις. Ο Κρεμμιώτης και ο καταρράκτης του αποτελούν ξεχωριστή διαδρομή στην περιοχή, με διαφορετικό έδαφος από τον περίπατο στο χωριό.
