Στην Κύπρο, ο κόσμος των μανιταριών παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητος. Παρόλο που το νησί φιλοξενεί πλούσια βιοποικιλότητα, μόνο ένας περιορισμένος αριθμός ειδών έχει μελετηθεί συστηματικά, κυρίως από το Τμήμα Δασών. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι τα επόμενα χρόνια, με περισσότερη έρευνα και τα κατάλληλα επιστημονικά εργαλεία, αυτό το κενό γνώσης θα αρχίσει επιτέλους να καλύπτεται.
Κι όμως, οι συνθήκες στο νησί είναι ιδανικές για την ανάπτυξη μανιταριών. Με τις πρώτες γενναίες βροχές του φθινοπώρου και τη θερμοκρασία να σταθεροποιείται σε ήπια επίπεδα, τα δάση και οι αγροτικές εκτάσεις «ζωντανεύουν». Από τα τέλη του φθινοπώρου μέχρι και τον χειμώνα -ιδιαίτερα σε χαμηλά και μεσαία υψόμετρα- η παρουσία τους είναι έντονη, ενώ η άνοιξη συνεχίζει να προσφέρει ευνοϊκές συνθήκες.
Ακόμη και το καλοκαίρι, όταν όλα δείχνουν ξερά, η φύση επιφυλάσσει εκπλήξεις. Στα ψηλότερα υψόμετρα, έπειτα από ισχυρές βροχοπτώσεις που κρατούν την υγρασία της φυλλάδας για δύο και πλέον εβδομάδες, ορισμένα είδη κάνουν μια σύντομη αλλά εντυπωσιακή εμφάνιση.
Ακολουθεί μια πιο κοντινή ματιά σε τέσσερα ξεχωριστά είδη μανιταριών του νησιού.
«Κοκκινομανίταρο» (Lactarius deliciosus)
Το «Κοκκινομανίταρο» (Lactarius deliciosus) είναι από τα πιο αγαπημένα και περιζήτητα μανιτάρια της Κύπρου. Ξεχωρίζει για το ζωηρό πορτοκαλοκόκκινο χρώμα του και για τη χαρακτηριστική του όψη, που το κάνει εύκολα αναγνωρίσιμο στους γνώστες.
Θεωρείται ιδιαίτερα εύγεστο, με πλούσια γεύση και άρωμα που αναδεικνύονται μοναδικά στο ψήσιμο ή στο τηγάνι. Δεν είναι τυχαίο που για πολλούς αποτελεί το «βασιλιά» των φθινοπωρινών μανιταριών.
Εμφανίζεται το φθινόπωρο σε δάση τραχείας και μαύρης πεύκης, αλλά και σε θαμνώνες, συχνά σε ομάδες. Η παρουσία του σηματοδοτεί την καρδιά της μανιταροεποχής και αποτελεί αφορμή για εξορμήσεις στη φύση μετά τις πρώτες βροχές.
«Αρνούϊ» (Morchella conica)
Ξεφυτρώνει εκεί όπου η φύση αναγεννιέται – σε πρόσφατα καμένες πλαγιές, μέσα σε δάση που μόλις ξαναπαίρνουν ανάσα, σε λιβάδια και σε ακαλλιέργητες εκτάσεις.
Εμφανίζεται διακριτικά, μα τραβά αμέσως το βλέμμα όσων ξέρουν να το αναγνωρίζουν. Η παρουσία του συνδέεται συχνά με τη φωτιά· εκεί όπου το έδαφος έχει «καθαρίσει», το αρνούϊ βρίσκει τον χώρο να αναπτυχθεί. Για τους γνώστες και τους συλλέκτες, αποτελεί αληθινό θησαυρό της κυπριακής γης, με ξεχωριστή γεύση και άρωμα που θυμίζει την άγρια άνοιξη.
«Ρουσσούλα» (Rhizopogon Luteolus)
Η «Ρουσσούλα» (Rhizopogon luteolus) είναι ένας υπόγειος μύκητας με ιδιαίτερη εμφάνιση και ενδιαφέρον τρόπο ανάπτυξης.
Τα καρποσώματά της είναι σφαιρικά, σχεδόν σαν μικρές πατάτες, και σχηματίζονται κάτω από την επιφάνεια του εδάφους. Όσο ωριμάζουν, διογκώνονται και συχνά προβάλλουν πάνω από το χώμα, προδίδοντας την παρουσία τους.
Δεν θεωρείται μανιτάρι με ιδιαίτερη γαστρονομική αξία. Ωστόσο, κάποιοι το συλλέγουν και το καταναλώνουν στα πρώτα στάδια της ανάπτυξής του, όταν η σάρκα του είναι ακόμη συμπαγής και ανοιχτόχρωμη.
Τη συναντούμε το φθινόπωρο, κυρίως σε δάση τραχείας και μαύρης πεύκης, όπου ζει σε συμβίωση με τις ρίζες των δέντρων, κρυμμένη διακριτικά μέσα στο έδαφος.
Το «Ασπρομανίταρο» (Russula delica)
Το «Ασπρομανίταρο» (Russula delica) είναι ένα από τα πιο κοινά μανιτάρια της Κύπρου και γνώριμο στους λάτρης του «κυνηγιού» των μανιταριών.
Παρόλο που είναι εδώδιμο δηλαδή είναι ασφαλές ως προς την κατανάλωση, δεν απολαμβάνει την ίδια εκτίμηση με το κοκκινομανίταρο, καθώς η γεύση του θεωρείται πιο ήπια και λιγότερο αρωματική. Ωστόσο, για πολλούς αποτελεί μια αξιόλογη επιλογή, ιδιαίτερα όταν συλλέγεται φρέσκο και σωστά αναπτυγμένο.
Εμφανίζεται το φθινόπωρο σε δάση τραχείας και μαύρης πεύκης, αλλά και σε θαμνώνες. Μάλιστα, κάνει την εμφάνισή του αρκετά νωρίτερα από το κοκκινομανίταρο, δίνοντας το πρώτο «σήμα» πως η εποχή των μανιταριών έχει ξεκινήσει.
Τι είναι τα εδώδιμα μανιτάρια;
Γενικότερα, τα εδώδιμα μανιτάρια είναι αυτά που, όταν καταναλωθούν, δεν προκαλούν οποιαδήποτε διαταραχή στην ανθρώπινη υγεία, γι’ αυτό και η συλλογή και κατανάλωσή τους απαιτεί γνώση και προσοχή. Συνιστάται πάντοτε η ταυτοποίηση από ειδικούς ή έμπειρους μανιταροσυλλέκτες πριν από οποιαδήποτε κατανάλωση, καθώς αρκετά είδη μοιάζουν μεταξύ τους και η λανθασμένη αναγνώριση μπορεί να αποδειχθεί επικίνδυνη.
Μία όχι και τόσο εύκολη υπόθεση… η συλλογή των μανιταριών
Στην Κύπρο, οι μανιταροσυλλέκτες είναι γενικά παθιασμένοι με την αναζήτηση άγριων μανιταριών, θεωρώντας τα ένα από τα πιο εκλεκτά και γευστικά στοιχεία του τραπεζιού. Ωστόσο, η συλλογή τους δεν είναι απλή υπόθεση· ο τρόπος που συλλέγονται μπορεί να επηρεάσει τόσο τους φυσικούς πληθυσμούς των μανιταριών όσο και την ασφάλεια των ίδιων των συλλεκτών.
Για τον λόγο αυτό, η τήρηση ορισμένων κανόνων είναι απαραίτητη: να συλλέγονται μόνο είδη που έχουν αναγνωριστεί με σιγουριά, να αποφεύγεται η υπερσυλλογή, και να διατηρείται το φυσικό περιβάλλον όσο το δυνατόν ανέπαφο. Με υπευθυνότητα, η μανιταροσυλλογή μπορεί να παραμείνει μια απολαυστική, ασφαλής και βιώσιμη δραστηριότητα, που συνδέει τους ανθρώπους με τη φύση και τη γεύση της Κύπρου.
Γράφει η Χριστίνα Γεωργίου με πληροφορίες του Τμήματος Δασών