Κοντά στην Ποταμιά, στην επαρχία Λευκωσίας, ο Αγιος Σωζόμενος διατηρεί το περίγραμμα ενός χωριού χωρίς τη σημερινή ζωή του χωριού. Ανάμεσα στα κατάλοιπα των σπιτιών ξεχωρίζει ο ναός του Αγίου Μάμαντος. Εμεινε ημιτελής και διατηρεί μεγάλα ανοίγματα, που κάνουν ευδιάκριτο τον τρόπο με τον οποίο είχε αρχίσει να υψώνεται το κτίριο.
Δύο εκκλησίες, δύο περίοδοι
Ο Αγιος Μάμας περιγράφεται ως φραγκοβυζαντινός ναός. Ο μικρότερος ναός που είναι αφιερωμένος στον Αγιο Σωζόμενο ανήκει στα χρόνια της οθωμανικής κυριαρχίας. Η σύγκριση φαίνεται στην κλίμακα. Στον ημιτελή ναό ο επισκέπτης βλέπει από έξω τη δομή των μεγάλων ανοιγμάτων. Ο μικρός ναός παραπέμπει σε διαφορετική εποχή και ανάγκη.
Το ασκητήριο έξω από τον οικισμό
Βορειότερα βρίσκεται το ασκητήριο του Αγίου Σωζομένου, λαξευμένο στον βράχο. Στον χώρο υπήρχαν τοιχογραφίες. Οι αρχικές παραστάσεις, που χρονολογούνται στον 10ο αιώνα, μεταφέρθηκαν στο Βυζαντινό Μουσείο. Το σπήλαιο δείχνει πώς η άσκηση μπορούσε να έχει χώρο έξω από τον οικισμό, ενώ οι εκκλησίες έμεναν δεμένες με τη ζωή του χωριού.
Η απόσταση από το Δάλι και την Ποταμιά είναι μικρή, όμως το τοπίο αλλάζει γρήγορα. Η διαδρομή περνά από κατοικημένες κοινότητες σε έναν τόπο όπου το μέγεθος ενός σπιτιού, ένα άνοιγμα χωρίς πόρτα και ο ημιτελής ναός δείχνουν τι έχει απομείνει. Τα ετοιμόρροπα σπίτια και οι τοίχοι παρατηρούνται από έξω.
