Η Κύπρος κουβαλά την ιστορία της φανερά. Σε κάθε γωνιά του νησιού, τα ίχνη του χρόνου είναι χαραγμένα στην πέτρα — από νεολιθικούς οικισμούς και αρχαίους ναούς μέχρι μεσαιωνικά κάστρα και ενετικά τείχη. Κάθε επαρχία αποκαλύπτει και ένα διαφορετικό κεφάλαιο: εμπόριο, κατακτήσεις, θρησκεία, μύθους και πολιτισμούς που συναντήθηκαν στο σταυροδρόμι της Μεσογείου.
Πάφος — Μύθος και αρχαιολογία δίπλα στη θάλασσα
Η Πάφος θεωρείται το αρχαιολογικό στολίδι της Κύπρου και περιλαμβάνεται στον κατάλογο παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO. Στη Νέα Πάφο, την αρχαία πρωτεύουσα, ξεχωρίζουν οι ρωμαϊκές επαύλεις με τα εντυπωσιακά ψηφιδωτά — όπως του Διονύσου και του Θησέα — που απεικονίζουν σκηνές από τη μυθολογία με εξαιρετική λεπτομέρεια.
Οι Τάφοι των Βασιλέων, λαξευμένοι σε συμπαγή βράχο, αποτελούν επιβλητικό ταφικό σύμπλεγμα της ελληνιστικής και ρωμαϊκής περιόδου.
Στην περιοχή Κούκλια (αρχαία Παλαίπαφος) βρισκόταν το σημαντικό ιερό της Αφροδίτης, ενώ η παράδοση συνδέει τη γέννησή της με τον βράχο Πέτρα του Ρωμιού, ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα τοπία του νησιού. Στο λιμάνι δεσπόζει το Μεσαιωνικό Κάστρο της Πάφου, φρούριο βυζαντινής βάσης που ενισχύθηκε σε μεταγενέστερες περιόδους.
Λευκωσία — Η καρδιά της ιστορικής ενδοχώρας
Η Λευκωσία, πέρα από σύγχρονη πρωτεύουσα, περιβάλλεται από σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους. Κοντά στο χωριό Πολιτικό βρίσκεται η αρχαία Ταμασσός, σημαντικό κέντρο της Εποχής του Σιδήρου με βασιλικούς τάφους και ιερά, γνωστό για τη σύνδεσή του με την εξόρυξη χαλκού.
Η αρχαία πόλη-κράτος Ιδάλιον αποκαλύπτει πρώιμα δείγματα διοίκησης και γραφής μέσα από επιγραφές και πινακίδες.
Στην πόλη λειτουργεί το Κυπριακό Μουσείο, με την πλουσιότερη συλλογή αρχαιοτήτων της χώρας. Γύρω από την παλιά πόλη διατηρούνται τα Ενετικά Τείχη Λευκωσίας σε σχήμα αστεριού, με βασικές εισόδους τις πύλες Αμμοχώστου, Πάφου και Κερύνειας.
Λεμεσός — Αρχαία μεγαλουργία και μεσαιωνικά οχυρά
Πάνω σε απόκρημνο ύψωμα με θέα τη θάλασσα απλώνεται το Αρχαίο Κούριον, από τους πιο εντυπωσιακούς χώρους της Κύπρου. Το ελληνορωμαϊκό θέατρο χρησιμοποιείται ακόμη για παραστάσεις, ενώ η οικία του Ευστόλιου διατηρεί εξαιρετικά ψηφιδωτά.
Το ιερό του βρισκόταν λίγο πιο μέσα στην ενδοχώρα. Ανατολικότερα, η Αμαθούντα μαρτυρεί μακραίωνη λατρεία και αστική ζωή. Το Κάστρο Κολοσσίουαποτελεί χαρακτηριστικό μεσαιωνικό οχυρό που συνδέθηκε με την παραγωγή της κουμανδαρίας.
Λάρνακα — Από τη Νεολιθική εποχή μέχρι τα μεσαιωνικά χρόνια
Κάτω από τη σύγχρονη Λάρνακα βρίσκεται το αρχαίο Κίτιον, με φοινικικά ιερά και οχυρώσεις. Σε μικρή απόσταση συναντάται ο νεολιθικός οικισμός Χοιροκοιτία, μνημείο της UNESCO, με κυκλικές κατοικίες και αναπαραστάσεις προϊστορικής ζωής.
Σημαντικός είναι και ο χώρος Καλαβασός-Τέντα, ενώ η περιοχή του Τεκκέ Χαλά Σουλτάν συνεχίζει να δίνει αρχαιολογικά ευρήματα της Εποχής του Χαλκού. Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λάρνακας, δίπλα στις Φοινικούδες, θυμίζει τη διαδοχή βυζαντινών, φραγκικών και οθωμανικών φάσεων.
Ιστορικοί χώροι στα κατεχόμενα
Στο κατεχόμενο βόρειο τμήμα της Κύπρου βρίσκονται ορισμένα από τα πιο εντυπωσιακά μεσαιωνικά και αρχαία μνημεία του νησιού.
Η Αββαείο Μπελλαπάις ξεχωρίζει για τη γοτθική αρχιτεκτονική και τη θέα της. Η αρχαία Σαλαμίνα διατηρεί θέατρο, λουτρά και στοές μεγάλης κλίμακας.
Το Κάστρο Κερύνειας δεσπόζει στο λιμάνι, ενώ το Κάστρο Αγίου Ιλαρίωνα είναι χτισμένο ψηλά στην οροσειρά του Πενταδακτύλου και φημίζεται για τη δραματική του θέση. Το Κάστρο Βουφαβέντο, σε μεγάλο υψόμετρο, προσφέρει πανοραμική θέα και έντονη αίσθηση απομόνωσης.
Από τη Νεολιθική εποχή μέχρι τα μεσαιωνικά χρόνια και τη νεότερη ιστορία, η Κύπρος λειτουργεί σαν ένα ανοιχτό υπαίθριο μουσείο. Κάθε διαδρομή στο νησί είναι και μια βόλτα μέσα στον χρόνο — ένα συνεχές ταξίδι πολιτισμού, μνήμης και ταυτότητας.
Κατερίνα Χριστοφή