Περίπου τρία χιλιόμετρα ανατολικά από το Δημοτικό Διαμέρισμα Φρενάρους, μακριά από τους έντονους ρυθμούς και την πίεση της καθημερινότητας, ένα μικρό βυζαντινό ξωκλήσι στέκει διακριτικά μέσα στο κυπριακό τοπίο, κουβαλώντας στις πέτρες του αιώνες ιστορίας και πίστης. Είναι ο ναός των Αγίων Ανδρονίκου και Αθανασίας, ένα μνημείο μικρό σε διαστάσεις, αλλά ξεχωριστό σε αρχιτεκτονική αξία και ομορφιά.
Χτισμένος τον 12ο αιώνα, ο ναός ανήκει στον τύπο του συνεπτυγμένου σταυροειδούς με τρούλο. Πρόκειται για ένα μικρό μονόχωρο οικοδόμημα, με διαστάσεις μόλις 5,51 επί 3,65 μέτρα. Κι όμως, παρά το περιορισμένο του μέγεθος, εντυπωσιάζει με την αρμονία των αναλογιών και την επιμελημένη κατασκευή του. Οι αδρά πελεκημένοι πωρόλιθοι, τοποθετημένοι με ιδιαίτερη φροντίδα, μαρτυρούν την τέχνη και τη μαστοριά των δημιουργών του, αναδεικνύοντας το ξωκλήσι σε ένα πραγματικό αρχιτεκτονικό κομψοτέχνημα.
Ξεχωριστή θέση στη μορφή του ναού έχει ο τρούλος. Με τις καλοζυγισμένες αναλογίες του, υψώνεται ανάλαφρα πάνω από τον σταυροειδή κορμό του οικοδομήματος, δίνοντας την αίσθηση μιας κατασκευής που ξεπερνά την απλότητα του μεγέθους της. Τέσσερα μικρά ανοίγματα, στραμμένα προς τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, αφήνουν το φως να εισχωρεί στο εσωτερικό, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα λιτή και κατανυκτική.
Στα δυτικά του ναού σώζονται επίσης τα ερείπια ενός ορθογώνιου νάρθηκα, ο οποίος προστέθηκε αρκετούς αιώνες αργότερα. Η κατασκευή του τοποθετείται σε μεταγενέστερη περίοδο από τον αρχικό ναό. Μάλιστα, υπάρχει η εκτίμηση πως ενδεχομένως να μην ολοκληρώθηκε ποτέ, πιθανόν εξαιτίας της οθωμανικής κατάκτησης της Κύπρου, μια ιστορική εξέλιξη που άλλαξε βαθιά την πορεία πολλών μνημείων και οικισμών του νησιού.
Στο εσωτερικό του ξωκλησιού βρίσκεται η παλιά και λιτή αφιερωμένη εικόνα των Αγίων Ανδρονίκου και Αθανασίας. Χωρίς περιττή πολυτέλεια, αλλά με τη δική της ξεχωριστή θρησκευτική και ιστορική αξία, αποτελεί ένα ακόμη στοιχείο που συνδέει το μνημείο με την τοπική παράδοση και τη λατρεία των κατοίκων.
Σήμερα, το ξωκλήσι ανοίγει τις πόρτες του μόλις μία φορά τον χρόνο, στις 9 Οκτωβρίου, ημέρα κατά την οποία η Εκκλησία τιμά τους Αγίους Ανδρόνικο και Αθανασία. Τότε, ο μικρός ναός ξαναβρίσκει τον ζωντανό του ρόλο ως τόπος προσευχής και συνάντησης των πιστών.
Ίσως τελικά αυτή να είναι και η μεγαλύτερη γοητεία του. Ένα μνημείο που δεν χρειάζεται να εντυπωσιάσει με το μέγεθός του. Αρκεί η αρχιτεκτονική του αρμονία, η σιωπή που το περιβάλλει και η ιστορία που κουβαλά.
Γιατί στην κυπριακή ύπαιθρο, πολλές φορές, οι πιο σπουδαίοι θησαυροί βρίσκονται εκεί όπου κανείς δεν περιμένει να τους συναντήσει.
Γράφει η Χριστίνα Γεωργίου με πληροφορίες του Δημοτικού Συμβουλίου Φρενάρους
