Στα βουνά δυτικά του Τροόδους, σε υψόμετρο περίπου 1.300 μέτρων, η Ιερά Μονή Κύκκου διατηρεί μια ιστορία που ξεκινά στα βυζαντινά χρόνια. Στη σημερινή επίσκεψη, ο ναός, οι αυλές και το μουσείο δείχνουν διαφορετικές πλευρές της ίδιας διαδρομής. Η εικόνα της Παναγίας βρίσκεται στο κέντρο της λατρευτικής ζωής, ενώ τα χειρόγραφα και τα αφιερώματα φανερώνουν τις σχέσεις της Μονής με τόπους πέρα από την Κύπρο.
Η ίδρυση και η παράδοση της εικόνας
Η ίδρυση τοποθετείται στα τέλη του 11ου αιώνα, στα χρόνια του αυτοκράτορα Αλεξίου Α΄ Κομνηνού. Η εκκλησιαστική παράδοση συνδέει την ίδρυση με τον ασκητή Ησαΐα και τον βυζαντινό διοικητή Μανουήλ Βουτουμίτη. Στην αφήγηση αυτή, η εικόνα της Παναγίας μεταφέρεται από την Κωνσταντινούπολη στην Κύπρο και γίνεται ο πυρήνας γύρω από τον οποίο αναπτύσσεται η Μονή.
Η εικόνα της Παναγίας Κυκκώτισσας αποδίδεται από την εκκλησιαστική παράδοση στον Ευαγγελιστή Λουκά. Η απόδοση ανήκει στην ιστορία της λατρείας της εικόνας. Ο επίσημος τίτλος «Βασιλική και Σταυροπηγιακή» κρατά τη μνήμη της αυτοκρατορικής προστασίας και δηλώνει το ιδιαίτερο εκκλησιαστικό καθεστώς της Μονής.
Οι πυρκαγιές και η αποκατάσταση
Η πορεία της Μονής περιλαμβάνει διαδοχικές καταστροφές και ανοικοδομήσεις. Μαρτυρίες καταγράφουν πυρκαγιά το 1365, ενώ η μεγάλη φωτιά του 1751 κατέστρεψε το μοναστηριακό συγκρότημα και τη βιβλιοθήκη του. Η απώλεια των χειρογράφων περιόρισε όσα μπορούμε να γνωρίζουμε για τις πρώτες περιόδους. Την ίδια χρονιά τυπώθηκε στη Βενετία το έργο του Εφραίμ του Αθηναίου για την ιστορία της Μονής, πολύτιμο για την εικόνα που μας μεταφέρει πριν από την καταστροφή.
Οι επαφές της Μονής με άλλους τόπους φαίνονται και μέσα από τα μετόχια, δηλαδή εξαρτήματα της Μονής με περιουσία και παρουσία σε άλλες περιοχές. Αφιερώματα από τη Μικρά Ασία, ανάμεσά τους αργυρεπίχρυσα αντικείμενα από την Καππαδοκία, βοηθούν να καταλάβουμε πώς έφταναν στον Κύκκο υλικά, τεχνικές και έργα τέχνης.
Ο ναός, το μουσείο και το Θρονί
Στο μουσείο φυλάσσονται εικόνες, χειρόγραφα, εκκλησιαστικά σκεύη και αρχαιότητες. Μια επίσκεψη μπορεί να αρχίσει από τον κεντρικό ναό και να συνεχιστεί στις αίθουσες, όπου τα αντικείμενα παρουσιάζουν την ιστορία της Μονής από την πλευρά της τέχνης και της καθημερινής της λειτουργίας. Στο κοντινό Θρονί βρίσκεται ο τάφος του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄, σημείο που συνδέει την περιοχή με τη νεότερη κυπριακή ιστορία.
Τον Νοέμβριο το αναρτημένο ωράριο του μουσείου είναι 10:00–16:00. Το ατομικό εισιτήριο είναι €5. Για αργίες ή τυχόν αλλαγές, μπορείτε να επικοινωνήσετε με το μουσείο στο 22 942736.
