Οι λέξεις της κυπριακής διαλέκτου είναι παντού, και αυτό δεν μπορεί να το αμφισβητήσει κανείς! Βρίσκονται στις καθημερινές μας κουβέντες, στα αστεία μεταξύ φίλων, στις αναμνήσεις μία οικογένειας, φιλίας και γενικά μίας στιγμής. Συχνά, τις χρησιμοποιούμε αυθόρμητα, σχεδόν μηχανικά (!), χωρίς να σκεφτόμαστε ότι πολλές από αυτές δεν είναι απλώς «λέξεις», αλλά μικρά κομμάτια ιστορίας και ταυτότητας.
Από το γράμμα Α, λοιπόν, ξεκινήσαμε για να θυμηθούμε, αλλά και να επιβεβαιώσουμε πόσο δημιουργική, ζωντανή αλλά και απρόβλεπτη παραμένει η γλώσσα που μιλάμε.
«Αβκάζω», ρήμα
Λέγεται για την υγρασία που αναδύεται από το έδαφος και τα χωράφια, μετά από υπερβολική βροχή ή και έντονο πότισμα, με αποτέλεσμα τα χωράφια να γίνονται υγρά ή λασπώδη.
«Αγαλλίκκιν», ουσιαστικό
Η λέξη αυτή σημαίνει τεμπελιά.
Αγκαλεμμένος, -η, -ον, μετοχή
Είναι αυτός, -η, -ο που τον/την/το έχουν εγκαλέσει, ο/η/το κατηγορούμενος/η/ο.
Αγκαλολοώ, ρήμα
Μαζεύω, δηλαδή, στάχυα (επάνω μέρος του βλαστού των δημητριακών) για να τα κάνω αγκάλες, δέσμες.
Αγκομαχώ, ρήμα ( μεσαιωνική ελληνική λέξη)
Αλλιώς, ασκομαχώ, σκομαχώ, δηλαδή λαχανιάζω, ασθμαίνω, η ανάσα μου βγαίνει βαριά, υποφέρω, βασανίζομαι, δοκιμάζομαι.
Αγκώννω, ρήμα
Εννοούμε, φουσκώνω, θυμώνω ακόμα και υπερηφανεύομαι.
Αγνόλαστος/η/ο, επίθετο
Συνήθως χρησιμοποιείται στο ουδέτερο: αγνόλαστο δηλαδή το φρεσκοργωμένο χωράφι.
Αγουερόν, ουσιαστικό
Σημαίνει το βρέφος και προέρχεται από τη λέξη «άγου».
Αγρελλοπόλυμαν, ουσιαστικό
Αναφέρεται στην τρυφερή βλάστηση των αμπελιών, φυτών και άλλων
Αγραπέττιν, αδραπέττιν, γραπέττιν, ουσιαστικό
Η συγκεκριμένη λέξη αναφέρεται σε κάποιον άνθρωπο, ακόμα και σε ζώο ή πουλί που κάνει γρήγορες και πηδηχτές κινήσεις. Επίσης, υπάρχει και μικρόσωμο πουλί που φέρει το όνομα αυτό.
Κι έτσι, με το γράμμα Α, κάναμε ένα μικρό και γεμάτο, ταυτόχρονα ,ταξίδι! Δέκα λέξεις, δέκα στάσεις σε παραδοσιακές αυλές, χωράφια και απλές, καθημερινές στιγμές που συνεχίζουν να ζουν μέσα μας.
Η κυπριακή διάλεκτος δεν είναι κάτι ξεχασμένο… είναι ζωντανή και βρίσκει πάντα ένα διαφορετικό τρόπο να «τρυπώνει» στις κουβέντες μας, στις χαρές και στον πόνο μας.
Γράφει η Χριστίνα Γεωργίου με πληροφορίες της Μεγάλης Κυπριακής Εγκυκλοπαίδειας