@menoumekypro Ο κύριος Γιώργος μάς μιλάει για το πώς ξεκίνησε το ταξίδι του στα καπνιστομέρρεχα και το ασήμι — μια τέχνη που για εκείνον είναι ολόκληρη ζωή. Στο εργαστήρι του στα Λεύκαρα συνεχίζει μια παράδοση που, δυστυχώς, λίγοι νέοι ακολουθούν πια, ενώ μόνο μερικές κοπέλες δείχνουν ενδιαφέρον. ✨ Μια ιστορία που αξίζει να ακουστεί. 📸 @travel_escapers #lefkara #cyprustiktok #menoumekypro #cyprus #fyp ♬ original sound – Μένουμε Κύπρο
Λεύκαρα: Χωριό, ιστορία και χειροτεχνία
Τα Λεύκαρα, χωριό στο νότιο-ανατολικό τμήμα της Κύπρου, στην επαρχία Λάρνακας, στέκονται στην πλαγιά των Τροόδων — περίπου 650 μέτρα πάνω από το επίπεδο της θάλασσας, σε απόσταση ~43 km από τη Λάρνακα.
Το χωριό, χωρισμένο σε Πάνω και Κάτω Λεύκαρα, ξεχωρίζει παγκοσμίως για τις παραδοσιακές του χειροτεχνίες: τη διάσημη δαντέλα (τα λεγόμενα Lefkaritika) και την αργυροχοΐα / ασημένια φιλιγκρέ — μεταξύ των οποίων και τα καπνιστομέρρεχα.
🛠️ Η ιστορία της αργυροχρυσοχοΐας & των καπνιστομερρέχων στο Λεύκαρα
Η αργυροχοΐα στα Λεύκαρα έχει καταγραφεί από την αρχή του 18ου αιώνα, με τεκμήρια όπως ασημένια λειτουργικά αντικείμενα και αργυρά σκεύη σε εκκλησίες της εποχής.
Το 1743, ο Ρώσος μοναχός Βασίλι Μπάρσκι περιέγραψε ότι το ιερό της εκκλησίας στα Λεύκαρα είχε επάλειψη ασήμι — πιθανόν κατασκευασμένη εκεί.
Κατά τον 19ο αιώνα και ειδικά στις αρχές του 20ού, η τέχνη γνώρισε σημαντική άνθηση. Ορισμένοι τεχνίτες κατασκεύαζαν όχι μόνο κοσμήματα αλλά και λειτουργικά αντικείμενα — κουτάλια, ασημένια σκεύη, αλλά και καπνιστομέρρεχα για χρήση σε θρησκευτικές ή οικιακές τελετές.
Η κορύφωση της τέχνης ήρθε τον 20ό αιώνα: οικογένειες όπως οι Καλοπαΐδης έφεραν τη φιλιγκρέ στα ύψη. Ο αρχηγός της οικογένειας, μετά την εξέγερση του 1931, εγκαταστάθηκε στα Λεύκαρα και άνοιξε εργαστήριο· έμαθε την τέχνη σε πολλά παιδιά και νέους της περιοχής.
Οι Καλοπαΐδηδες κατασκεύασαν πλήθος κοσμημάτων, λειτουργικών αντικειμένων και — φυσικά — καπνιστομέρρεχα, σε διάφορα σχήματα: αχλαδιού, μήλου, πεύκου, με ρίγες κ.λπ.
🎨 Τι είναι τα καπνιστομέρρεχα;
Τα καπνιστομέρρεχα είναι ασημένια (ή αργυρομπρούντζινα) σκεύη ή σκεύη-λουλούδια που χρησιμοποιούνται παραδοσιακά στην Κυπριακή λαϊκή παράδοση, για καύση λιβανιού, ρύθμιση αρωμάτων ή σε εκκλησιαστικές/οικιακές τελετές.
Στα Λεύκαρα, τα καπνιστομέρρεχα κατασκευάζονται με παραδοσιακές τεχνικές φιλιγκρέ και αργυροκοπής — μια διαδικασία που απαιτεί λεπτότητα, υπομονή και δεξιοτεχνία. Κάθε κομμάτι είναι μοναδικό, με λεπτομερή χάραξη και προσεγμένο φινίρισμα, και αποτελεί κομμάτι πολιτιστικής και θρησκευτικής κληρονομιάς.
Γιατί έχει σημασία να διατηρηθεί αυτή η παράδοση
•Τα καπνιστομέρρεχα και τα ασημένια φιλιγκρέ κοσμήματα δεν είναι μόνο έργα τέχνης: είναι κομμάτια πολιτιστικής ταυτότητας, που συνδέουν το παρόν με το παρελθόν της Κύπρου.
•Η στήριξη των τεχνιτών βοηθά στην οικονομία των μικρών κοινοτήτων — δίνει δουλειά σε νέους και διατηρεί ζωντανές παραδοσιακές δεξιότητες.
•Μέσα από τοπικά εργαστήρια, εκθέσεις και κέντρα χειροτεχνίας, μπορεί να αναζωογονηθεί το ενδιαφέρον των νέων για χειροποίητο, αυθεντικό, τοπικό — απέναντι στη μαζική παραγωγή.
Ο κύριος Γιώργος, ένας από τους ελάχιστους τεχνίτες που συνεχίζουν την τέχνη των καπνιστομέρρεχων στα Λεύκαρα, μιλάει στο βίντεο για το πώς ξεκίνησε το ταξίδι του στην αργυροχοΐα και πώς αυτή η τέχνη έγινε τρόπος ζωής.
Κατερίνα Χριστοφή