Τα Λεύκαρα αποτελούν έναν από τους πιο αναγνωρίσιμους παραδοσιακούς προορισμούς της Κύπρου, με την ιστορία τους να απλώνεται σε πολλούς αιώνες. Πίσω από τα γραφικά σοκάκια, τα πετρόκτιστα σπίτια και τα περίφημα λευκαρίτικα κεντήματα κρύβεται μια ιδιαίτερα πλούσια ιστορική διαδρομή.
Από πού προέρχεται το όνομα «Λεύκαρα»;
Η επικρατέστερη εκδοχή συνδέει την ονομασία του χωριού με το φυσικό τοπίο της περιοχής. Τα ασβεστολιθικά πετρώματα που περιβάλλουν τα Λεύκαρα έχουν χαρακτηριστικό ανοιχτό, λευκό χρώμα και έτσι η ονομασία αποδίδεται στις λέξεις «Λευκά Όρη», από τις οποίες προέκυψε το όνομα «Λεύκαρα».
Πρόκειται για μια ονομασία που συνδέει άμεσα το χωριό με τη γεωλογία και την εικόνα του τόπου.
Η ιστορία των Λευκάρων μέσα στους αιώνες
Μία από τις παλαιότερες γραπτές αναφορές που συνδέονται με τα Λεύκαρα προέρχεται από τον Άγιο Νεόφυτο τον Έγκλειστο, μία από τις σημαντικότερες μορφές της κυπριακής εκκλησιαστικής γραμματείας. Σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές, ο Άγιος Νεόφυτος γεννήθηκε στα Λεύκαρα το 1134.
Κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας, τα Λεύκαρα απέκτησαν ιδιαίτερη σημασία, καθώς αποτέλεσαν έδρα του Ελληνορθόδοξου Επισκόπου Αμαθούντος, Λεμεσού και Κουρίου, σε μια εποχή κατά την οποία οι έδρες της Ορθόδοξης Εκκλησίας στην Κύπρο είχαν περιοριστεί.
Η σημασία της περιοχής συνεχίστηκε και κατά την Ενετοκρατία, από το 1489 έως το 1571, όταν τα Λεύκαρα αναφέρονται ως τόπος παραθερισμού για Ενετούς ευγενείς και τις οικογένειές τους.
Τα λευκαρίτικα κεντήματα και η ενετική επιρροή
Ακριβώς σε αυτή την περίοδο τοποθετούν ορισμένοι ερευνητές σημαντικές επιρροές στην εξέλιξη του περίφημου λευκαρίτικου κεντήματος.
Υπάρχει η άποψη ότι οι Ενετές ευγενείς και ιδιαίτερα οι γυναίκες των οικογενειών τους επηρέασαν, σε έναν βαθμό, τις τεχνικές και τα σχέδια που χρησιμοποιούσαν οι γυναίκες των Λευκάρων. Με την πάροδο των αιώνων, οι Λευκαρίτισσες ανέπτυξαν τη δική τους ιδιαίτερη τεχνοτροπία, δημιουργώντας μία από τις πλέον χαρακτηριστικές μορφές κυπριακής λαϊκής τέχνης.
Το «Λευκαρίτικο» έχει μάλιστα εγγραφεί στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO, επιβεβαιώνοντας τη διεθνή πολιτιστική του αξία.
Ο θρύλος του Λεονάρντο ντα Βίντσι
Μία από τις πιο γνωστές ιστορίες που συνοδεύουν τα Λεύκαρα αφορά τον Λεονάρντο ντα Βίντσι.
Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, ο μεγάλος καλλιτέχνης της Αναγέννησης επισκέφθηκε την Κύπρο στα τέλη του 15ου αιώνα και πέρασε από τα Λεύκαρα. Εκεί φέρεται να εντυπωσιάστηκε από την τέχνη των ντόπιων γυναικών και να αγόρασε ένα μεγάλο, περίτεχνα κεντημένο τραπεζομάντιλο, το οποίο λέγεται ότι προσέφερε στον Καθεδρικό Ναό του Μιλάνου.
Η ιστορία αυτή αποτελεί εδώ και χρόνια μέρος της παράδοσης των Λευκάρων. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι η επίσκεψη του Λεονάρντο ντα Βίντσι στην Κύπρο δεν έχει τεκμηριωθεί με αδιαμφισβήτητα ιστορικά στοιχεία και γι’ αυτό είναι ορθότερο να παρουσιάζεται ως παράδοση και όχι ως επιβεβαιωμένο ιστορικό γεγονός.
Από την Οθωμανική περίοδο στον Δήμο Λευκάρων
Μετά την κατάκτηση της Κύπρου από τους Οθωμανούς το 1571, τα Λεύκαρα πέρασαν σε μια νέα ιστορική περίοδο, η οποία διήρκεσε μέχρι το 1878, όταν η διοίκηση του νησιού πέρασε στους Βρετανούς.
Λίγα μόλις χρόνια αργότερα, το 1883, τα Λεύκαρα ανακηρύχθηκαν σε Δήμο.
Η δημιουργία της δημοτικής αρχής αποτέλεσε σημαντικό σταθμό για την ανάπτυξη της κωμόπολης, συμβάλλοντας στην οργάνωση, στις υποδομές και γενικότερα στην κοινωνική και οικονομική πρόοδο της περιοχής.
Ένα χωριό που ταξίδεψε την Κύπρο σε ολόκληρο τον κόσμο
Η ιστορία των Λευκάρων δεν βρίσκεται μόνο στα βιβλία. Παραμένει ζωντανή στα στενά δρομάκια, στις πέτρινες προσόψεις, στα εργαστήρια αργυροχοΐας και, φυσικά, στα χέρια των γυναικών που κράτησαν ζωντανή την τέχνη του λευκαρίτικου κεντήματος από γενιά σε γενιά.
Από τα «λευκά όρη» που φαίνεται να χάρισαν στον τόπο το όνομά του μέχρι τον θρύλο του Λεονάρντο ντα Βίντσι, τα Λεύκαρα αποτελούν ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα χωριού όπου η ιστορία, η παράδοση και η λαϊκή τέχνη συναντώνται.
Και ίσως αυτός να είναι ένας από τους λόγους που, αιώνες αργότερα, το όνομα Λεύκαρα παραμένει γνωστό πολύ πέρα από τα σύνορα της Κύπρου.
Κατερίνα Χριστοφή
