Εμαθε τα πρώτα γράμματα στο μοναστήρι, δανειζόταν βιβλία και διαμόρφωσε ένα ασκητήριο στον βράχο. Η ζωή του ανθρώπου πίσω από τη μονή της Πάφου.
Ο Νεόφυτος αναζητούσε έναν τόπο για να ζήσει μόνος, αλλά γύρω από την Εγκλείστρα του δημιουργήθηκε μια μοναστική κοινότητα. Παράλληλα έγραφε. Ο άνθρωπος που έμαθε τα πρώτα του γράμματα στο μοναστήρι άφησε έργα που εξακολουθούν να μας φέρνουν κοντά στη μεσαιωνική Κύπρο.
Γεννήθηκε το 1134 στην επαρχία Λάρνακας και σε ηλικία δεκαοκτώ ετών μπήκε στη Μονή Αγίου Ιωάννου Χρυσοστόμου στον Κουτσοβέντη, στις νότιες πλαγιές του Πενταδακτύλου. Εμεινε εκεί από το 1152 μέχρι το 1158.
Από τον Κουτσοβέντη στον βράχο της Πάφου
Στο τέλος του 1158 ταξίδεψε στους Αγίους Τόπους και πέρασε περίπου έξι μήνες σε μοναστήρια και ασκητήρια της Παλαιστίνης. Επέστρεψε στην Κύπρο, συνεχίζοντας την αναζήτηση ενός ήσυχου χώρου.
Τον Ιούνιο του 1159 εγκαταστάθηκε σε σπήλαιο κοντά σε πηγή και χείμαρρο, βορειοδυτικά της Πάφου. Εκλεισε μεγάλο μέρος του ανατολικού ανοίγματος, άφησε είσοδο στα νότια και χώρισε τον εσωτερικό χώρο.
Στο βάθος διαμόρφωσε το κελί του και κοντά στην είσοδο τοποθέτησε μαρμάρινη πλάκα ως Αγία Τράπεζα. Η Εγκλείστρα προέκυψε από αυτή την προσωπική διαμόρφωση του βράχου.
Η μοναχική ζωή απέκτησε μαθητές
Για ένδεκα χρόνια έζησε μόνος. Από το 1170, με την παρότρυνση του επισκόπου Πάφου να χειροτονηθεί και να δεχθεί έναν μαθητή, το ασκητήριο άρχισε σταδιακά να εξελίσσεται σε κοινότητα.
Γύρω στο 1187 έγραψε έναν πρώτο κανονισμό για τη λειτουργία της μονής. Η ανάγκη οργάνωσης της κοινής ζωής ήρθε έτσι να προστεθεί στην αρχική επιθυμία της απομόνωσης.
Τα βιβλία έφταναν από τις επισκοπές
Ο Νεόφυτος μελετούσε βιβλία που δανειζόταν από τις επισκοπές Πάφου και Αρσινόης. Δεν είχε ακολουθήσει οργανωμένη εγκύκλια εκπαίδευση· η μελέτη και η συγγραφή έγιναν μακρόχρονη προσωπική εργασία.
Στα κείμενά του διασώζονται θεολογικές σκέψεις, κανονισμοί της μοναστικής ζωής και στοιχεία της γλώσσας της εποχής. Η Τυπική Διαθήκη του 1214 αποτελεί μια σημαντική προσωπική μαρτυρία για τη ζωή και τις επιλογές του.
Η δεύτερη Εγκλείστρα
Το 1197 λάξευσε ψηλότερα στον βράχο μια νέα Εγκλείστρα, τη Νέα Σιών. Από εκεί συνέχισε να παρακολουθεί την πορεία της κοινότητας και να γράφει.
Η ζωή του δεν εξαντλείται, επομένως, στην εικόνα ενός ανθρώπου κλεισμένου σε σπήλαιο. Ο βράχος, τα βιβλία και η οργάνωση της μικρής κοινότητας ήταν δεμένα μεταξύ τους.
