Η εποχή και η κοινωνία στην οποία ζούμε χαρακτηρίζονται από συνεχείς και ραγδαίες αλλαγές και αυτό δεν μπορεί κανείς να το αμφισβητήσει. Μιλώντας για τα επαγγέλματα, είναι γεγονός πως στην εποχή της τεχνολογίας, της μαζικής παραγωγής και της γρήγορης κατανάλωσης, πολλά παραδοσιακά, κυπριακά επαγγέλματα τείνουν να εξαφανιστούν.
Ένα από αυτά τα επαγγέλματα είναι και το επάγγελμα του τσαγκάρη, που για δεκαετίες πριν αποτελούσε αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινής ζωής.
Συναντώντας τον Μάστρε Χαμπή
Μπορεί ο ρόλος του τσαγκάρη σήμερα να έχει περιοριστεί στην επιδιόρθωση παπουτσιών και όχι στην κατασκευή τους, η γνώση και η μαστοριά του δεν έχουν χάσει την αξία τους. Ένα πρωινό Σαββάτου, το menoumekypro.com βρέθηκε σ’ ένα τσαγκαράδικο της κοινότητας Ξυλοφάγου της Επαρχίας Λάρνακας.
Εκεί, γνωρίσαμε τον Μάστρε Χαμπή, με τη χαρακτηριστική τραγιάσκα στο κεφάλι του και χαμογελαστός. Ο Μάστρε Χαμπής εδώ και χρόνια κρατά ζωντανή μια τέχνη και ταυτόχρονα ένα παραδοσιακό επάγγελμα που σιγά-σιγά χάνεται. Μας τόνισε, ότι σήμερα ένας τσαγκάρης εξακολουθεί να επιδιορθώνει παπούτσια, αλλά ο ρόλος του έχει αλλάξει σε σχέση με παλιά. Μιλώντας για τον ίδιο, δεν ασχολείται με το κλασσικό επάγγελμα του τσαγκάρη, της κατασκευής από την αρχή, δηλαδή, ενός υποδήματος, αλλά με την επιδιόρθωση τους.
Μέσα από αυτή τη συνάντηση και συνέντευξη, μαθαίνουμε για ένα παλιό και αγαπημένο επάγγελμα, μιλάμε για τις προκλήσεις του, αλλά ταυτόχρονα ανακαλύψουμε την αξία του στη σημερινή κοινωνία, μέσα από τα λόγια ενός ανθρώπου που το «υπηρετεί» με αληθινό μεράκι και πάθος.
«Το επάγγελμα του τσαγκάρη, αν το γνώριζα από πολύ πιο πριν, θα το ασκούσα από πολύ νεαρή ηλικία», αναφέρει αρχικά και συνεχίζει εξηγώντας ότι με το επάγγελμα του τσαγκάρη ασχολείται εδώ και έντεκα χρόνια, λόγω ενός ατυχήματος που αφορούσε την υγεία του και έπρεπε να αλλάξει επάγγελμα. «Έτσι προτίμησα να κάνω ένα επάγγελμα πιο ελαφρύ».
Τα βασικά εργαλεία ενός τσαγκάρη
Όπως εξηγεί ο Μάστρε Χαμπής, τα βασικά εργαλεία που χρειάζεται ένας τσαγκάρης είναι ο μπαρμπαγιάς. «Πρόκειται, ουσιαστικά, για ένα τριπόδι πάνω στο οποίο βάζουμε το παπούτσι για να το επιδιορθώσουμε, να το ανοίξουμε ή να το καρφώσουμε». Οι τσαγκάρηδες, χρησιμοποιούν επίσης και την φαλτσέτα αλλά και την πένσα μονταρίσματος. Η συγκεκριμένη πένσα, διαθέτει και μία προεξοχή που μοιάζει με σφυράκι, με την οποία μπορούμε να δαγκώσουμε το δέρμα, να το τραβήξουμε, να το επιδιορθώσουμε και να το καρφώσουμε, χρησιμοποιώντας την ίδια την πένσα.
Το πριν και το σήμερα
Ο Μάστρε Χαμπής αναφέρει ότι στα παλιά χρόνια ο τσαγκάρης είχε σημαντικό ρόλο στη ζωή των ανθρώπων. Σύμφωνα με τα λεγόμενά του και όπως είναι γνωστό, άλλωστε, ο άνδρας ή η γυναίκα πήγαινε στο εργαστήρι του τσαγκάρη, όπου εκείνος μετρούσε το πόδι, κατασκεύαζε το καλαπόδι και έφτιαχνε το παπούτσι από την αρχή, προσαρμοσμένο στις ανάγκες του κάθε πελάτη. Επισημαίνει ακόμη, ότι το επάγγελμα του τσαγκάρη έχει πλέον σχεδόν χαθεί και συνεχίζει να φθίνει, καθώς οι νέοι δεν αναλαμβάνουν να επιδιορθώνουν ή να κατασκευάζουν παπούτσια. Όπως εξηγεί, οι περισσότεροι προτιμούν άλλες εργασίες, κυρίως γραφειακές, που σχετίζονται με τους υπολογιστές και τη σύγχρονη τεχνολογία.
«Ο τσαγκάρης πρέπει να μένει ευχαριστημένος και να νιώθει ικανοποίηση από την επιδιόρθωση που έκανε, ενώ νιώθει ακόμη μεγαλύτερη χαρά όταν ο πελάτης παραλαμβάνει το παπούτσι και διαπιστώνει ότι επιδιορθώθηκε κάτι που πίστευε πως δεν μπορούσε να φτιαχτεί», σημειώνει ο Μάστρε Χαμπής.
Ώθηση στους νέους να σπουδάσουν το επάγγελμα
Σε κάποιο σημείο της συζήτησής μας, ο Μάστρε Χαμπής υποστηρίζει ότι, αν κάποιος νέος θέλει να ασχοληθεί με το επάγγελμα του τσαγκάρη, θα ήταν καλό να σπουδάσει ως σχεδιαστής παπουτσιών. Με αυτόν τον τρόπο, όπως τονίζει, θα μπορεί όχι μόνο να κάνει επιδιορθώσεις αλλά και να κατασκευάζει χειροποίητα παπούτσια.
Οι κυριότερες δυσκολίες του επαγγέλματος
«Τη σήμερον ημέρα όσον αφορά στο επάγγελμα», σημειώνει ο Μάστρε Χαμπής, «μία από τις βασικές δυσκολίες που υπάρχουν είναι όταν ένας πελάτης έρχεται και πιέζει τον τσαγκάρη να του επιδιορθώσει το παπούτσι άμεσα». Όπως εξηγεί, «αυτό που ζητά ο πελάτης συχνά δεν είναι δυνατό να γίνει».
Εξηγεί ότι ο τσαγκάρης, θα πρέπει πρώτα να εξετάσει το παπούτσι, το υλικό του, καθώς και η κόλλα και τα υπόλοιπα υλικά που θα χρειαστούν για την επιδιόρθωση. Σύμφωνα με τον ίδιο, η επιδιόρθωση απαιτεί σκέψη και χρόνο και δεν μπορεί να γίνει «σε χρόνο ρεκόρ», αφού οι κόλλες χρειάζονται τον απαραίτητο χρόνο για να στεγνώσουν και να δράσουν σωστά. Επιπλέον, ο τσαγκάρης πρέπει να σκεφτεί αν θα χρειαστεί και ράψιμο.
Ακόμη, επισημαίνει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η επιδιόρθωση είναι ιδιαίτερα δύσκολη, καθώς υπάρχουν παπούτσια που πρέπει πρώτα να ανοιχτούν και να αποσυναρμολογηθούν, ώστε να επανέλθουν στην αρχική τους μορφή και να μπορέσουν να επισκευαστούν. Στη συνέχεια, πρέπει να ξανακλειστούν και να διαμορφωθούν όπως ήταν, ώστε να ξαναγίνουν λειτουργικά παπούτσια. «Μετά πρέπει να το ξανακλείσεις – να το φέρεις όπως ήταν – ώστε να ξαναγίνει παπούτσι», τονίζει.
«Όταν κάποιος εξασκεί το επάγγελμα του τσαγκάρη, είναι δύσκολο να επεκταθεί και σε κάποιο άλλο επάγγελμα». Ωστόσο, όπως εξηγεί, ο ίδιος ασκεί αυτό το επάγγελμα από καλή θέληση και αγάπη για τη δουλειά του. Επιπλέον, εκτός από τσαγκάρης ασχολούμαι και με την επιδιόρθωση ρολογιών, καθώς και γυναικείων και ταξιδιωτικών τσαντών. Βασικά διαθέτω ραπτομηχανές και έχω ήδη αποκτήσει μια μικρή εμπειρία. Επιδιορθώνω, ό, τι μπορώ.»
Ο Μάστρε Χαμπής είναι ένα πρότυπο που αξίζει όλοι λίγο ή πολύ να έχουμε, διότι συνεχίζει την τέχνη του τσαγκάρη – της επιδιόρθωσης παπουτσιών, με την ίδια αγάπη και μεράκι που χαρακτήριζε τους τσαγκάρηδες της παλιάς, καλής εποχής.
Κάθε ζευγάρι παπουτσιών που επιδιορθώνει, δεν είναι απλώς ένα υπόδημα ή ένα αντικείμενο αλλά μια μικρή ιστορία, ένα κομμάτι παράδοσης που παραμένει ζωντανό, χωρίς να αλλοιωθεί μέσα στον χρόνο.
Στον σημερινό κόσμο, αυτόν της ταχύτητας και των γοργών ρυθμών, η τέχνη του Μάστρε Χαμπή υπενθυμίζει πως κάποιες αξίες είναι αδύνατο να φύγουν – απλώς προσαρμόζονται, για να συνεχίσουν να ζουν στα νέα δεδομένα της εποχής.
Γράφει η Χριστίνα Γεωργίου