Ένα εγκαταλελειμμένο χωριό, πέτρινα σπίτια που καταρρέουν, νερά που κατά καιρούς φτάνουν μέχρι τα ερείπιά του και μια ιστορία που μας ταξιδεύει πολλούς αιώνες πίσω.
Δεν είναι περίεργο που γύρω από τον Φοίνικα της Πάφου έχουν δημιουργηθεί με τα χρόνια διάφοροι θρύλοι και ιστορίες.
Άλλοι τον αποκαλούν «χωριό-φάντασμα», άλλοι «βυθισμένο χωριό», ενώ η σύνδεσή του με τους μυστηριώδεις Ναΐτες Ιππότες έχει κάνει το μέρος ακόμη πιο ενδιαφέρον.
Τι ισχύει όμως πραγματικά και τι απλώς λέει ο κόσμος;
Το «βυθισμένο χωριό»
Μία από τις πιο διαδεδομένες ιστορίες είναι ότι ο Φοίνικας είναι ένα χωριό που «βυθίστηκε» όταν δημιουργήθηκε το φράγμα του Ασπρόκρεμμου.
Η πραγματικότητα είναι λίγο διαφορετική.
Ο οικισμός υπήρχε πολύ πριν από τη δημιουργία του φράγματος και είχε ήδη εγκαταλειφθεί σε μεγάλο βαθμό μετά το 1974.
Ωστόσο, όταν η στάθμη του νερού στο φράγμα ανεβαίνει σημαντικά έπειτα από περιόδους έντονων βροχοπτώσεων, ορισμένα από τα παλιά κτίσματα μπορούν να βρεθούν μερικώς μέσα στο νερό.
Αυτές ακριβώς οι εικόνες ήταν που του χάρισαν την ονομασία «βυθισμένο χωριό».
Το χωριό των Ναϊτών Ιπποτών
Εδώ η ιστορία γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα.
Ο Φοίνικας συνδέεται ιστορικά με την περίοδο των Ναϊτών Ιπποτών στην Κύπρο.
Μετά την κατάκτηση της Κύπρου από τον Ριχάρδο τον Λεοντόκαρδο το 1191, το νησί πέρασε για ένα διάστημα στους Ναΐτες.
Η περιοχή του Φοίνικα συνδέθηκε με τη λεγόμενη Commandaria della Finicha, στην οποία περιλαμβάνονταν και άλλοι οικισμοί.
Σε διάφορες αναφορές ο Φοίνικας παρουσιάζεται μάλιστα ως σημαντικό διοικητικό κέντρο των Ναϊτών στην περιοχή.
Και κάπου εδώ αρχίζουν οι ιστορίες…
Τα «μυστικά» που μπορεί να κρύβονται στα ερείπια
Η σχέση του χωριού με τους Ναΐτες ήταν αρκετή για να δημιουργήσει με τα χρόνια μια αύρα μυστηρίου γύρω από τον Φοίνικα.
Εγκαταλελειμμένα πέτρινα κτίρια, παλιές σκάλες και τμήματα κατασκευών έχουν κάνει αρκετούς επισκέπτες να αναρωτιούνται τι μπορεί να υπήρχε κάποτε στο σημείο.
Δημοσιεύματα για το χωριό αναφέρονται ακόμη και στα «μυστικά» που ενδεχομένως χάθηκαν μαζί με την παρουσία των Ναϊτών.
Αυτό, όμως, είναι το σημείο όπου η ιστορία συναντά τον θρύλο.
Δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ιστορίες για κρυμμένους θησαυρούς, μυστικές στοές ή άλλα παρόμοια σενάρια που συχνά συνοδεύουν ιστορίες για τους Ναΐτες.
Υπήρχε πραγματικά ένας… φοίνικας;
Ακόμη και η ονομασία του χωριού έχει τη δική της ιστορία.
Σε παλαιότερες αναφορές συναντάται ως Finicha, ενώ μία εκδοχή συνδέει την ονομασία με τη φοινικιά.
Υπάρχει όμως και ένας τοπικός μύθος σύμφωνα με τον οποίο στο χωριό υπήρχε κάποτε ένας φοίνικας και από αυτόν προήλθε το όνομά του.
Και πάλι, πρόκειται για μια ιστορία που έχει περάσει από γενιά σε γενιά και όχι για κάτι που μπορούμε να παρουσιάσουμε ως ιστορικά αποδεδειγμένο.
Είναι στοιχειωμένο;
Με τον χαρακτηρισμό «χωριό-φάντασμα» να συνοδεύει τον Φοίνικα εδώ και χρόνια, δεν άργησαν να εμφανιστούν στο διαδίκτυο και πιο σκοτεινές περιγραφές.
Η πραγματική εξήγηση, όμως, είναι πολύ λιγότερο μεταφυσική.
Ο Φοίνικας ήταν τουρκοκυπριακό χωριό και οι κάτοικοί του το εγκατέλειψαν το 1974. Αργότερα, η δημιουργία του φράγματος του Ασπρόκρεμμου άλλαξε δραματικά και το τοπίο γύρω του.
Δεν υπάρχει τεκμηριωμένη ένδειξη ότι πρόκειται για «στοιχειωμένο» μέρος.
Η απόλυτη ησυχία, τα εγκαταλελειμμένα σπίτια και τα νερά του φράγματος είναι όμως αρκετά για να καταλάβει κανείς γιατί δημιουργήθηκε αυτή η μυστηριώδης εικόνα.
Ένα μέρος όπου ιστορία και θρύλος μπλέκονται
Ίσως τελικά ο Φοίνικας να μη χρειάζεται ιστορίες με φαντάσματα για να εντυπωσιάσει.
Έχει πραγματική μεσαιωνική ιστορία, σύνδεση με τους Ναΐτες Ιππότες, έναν οικισμό που εγκαταλείφθηκε και ένα τοπίο που μεταμορφώνεται ανάλογα με τη στάθμη του νερού.
Και όταν περπατάς ανάμεσα στα ερειπωμένα πέτρινα σπίτια, είναι εύκολο να καταλάβεις γιατί εδώ και χρόνια ο κόσμος συνεχίζει να δημιουργεί ιστορίες γύρω από αυτό το παράξενο χωριό της Πάφου.
Άραγε πόσα ακόμη μυστικά κρύβουν τα εγκαταλελειμμένα χωριά της Κύπρου;
Γράφει η Κατερίνα Χριστοφή
