Κάθε χρόνο στις 20 Αυγούστου τιμάται η Παγκόσμια Ημέρα Κουνουπιού (World Mosquito Day), μια ημέρα που μπορεί εκ πρώτης όψεως να ακούγεται παράξενη, όμως πίσω από αυτήν κρύβεται μια σημαντική ιστορία για τη δημόσια υγεία.
Η ημερομηνία συνδέεται με μια καθοριστική επιστημονική ανακάλυψη. Στις 20 Αυγούστου 1897, ο Βρετανός γιατρός Sir Ronald Ross, κατά τη διάρκεια των ερευνών του στην Ινδία, εντόπισε παράσιτα της ελονοσίας μέσα σε κουνούπι, συμβάλλοντας καθοριστικά στην κατανόηση του τρόπου μετάδοσης της ασθένειας.
Περισσότερα από 120 χρόνια αργότερα, τα κουνούπια εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό ζήτημα δημόσιας υγείας σε πολλές περιοχές του πλανήτη.
Τι συμβαίνει στην Κύπρο;
Για εμάς στην Κύπρο, τα κουνούπια είναι συνδεδεμένα κυρίως με τα ενοχλητικά καλοκαιρινά βράδια και τα τσιμπήματα. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια η παρουσία ορισμένων εισβλητικών ειδών έχει αυξήσει το ενδιαφέρον των αρμόδιων υπηρεσιών.
Στο νησί έχει εντοπιστεί το Aedes aegypti, γνωστό και ως κουνούπι του κίτρινου πυρετού, ενώ έχει καταγραφεί και το Aedes albopictus, το γνωστό «ασιατικό κουνούπι τίγρης».
Τα συγκεκριμένα είδη παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή μπορούν, υπό τις κατάλληλες συνθήκες, να λειτουργήσουν ως διαβιβαστές ασθενειών όπως ο δάγκειος πυρετός, ο ιός Zika και ο ιός Chikungunya.
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι κάθε κουνούπι είναι μολυσμένο ή ότι ένα τσίμπημα μεταδίδει κάποια ασθένεια. Για να υπάρξει μετάδοση, πρέπει να συντρέχουν συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Μάλιστα, σε ενημέρωσή του για τον ιό Chikungunya, το Υπουργείο Υγείας είχε επισημάνει ότι, παρόλο που ο συγκεκριμένος ιός δεν κυκλοφορούσε στην Κύπρο και δεν είχαν καταγραφεί εγχώρια κρούσματα, ο διαβιβαστής υπάρχει στο νησί, γεγονός που καθιστά σημαντική την επιτήρηση και την πρόληψη.
Το κουνούπι τίγρης στην Κύπρο
Το Aedes albopictus ξεχωρίζει σχετικά εύκολα από την εμφάνισή του, καθώς έχει σκούρο σώμα με χαρακτηριστικές λευκές γραμμές.
Σε αντίθεση με την εικόνα που έχουμε συχνά για τα κουνούπια που μας ενοχλούν κυρίως τη νύχτα, το συγκεκριμένο είδος μπορεί να είναι ιδιαίτερα δραστήριο και κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Το ασιατικό κουνούπι τίγρης καταγράφηκε στην Κύπρο το 2022, ενώ στοιχεία και έρευνες των τελευταίων ετών δείχνουν την παρουσία και εξάπλωσή του σε περιοχές του νησιού.
Πού γεννιούνται τα κουνούπια;
Ένα από τα σημαντικότερα πράγματα που μπορούμε να κάνουμε είναι να περιορίσουμε τα σημεία όπου μπορούν να αναπαραχθούν.
Και δεν χρειάζεται απαραίτητα μια μεγάλη λίμνη ή ένα ποτάμι.
Μικρές ποσότητες στάσιμου νερού γύρω από το σπίτι μπορούν να δημιουργήσουν κατάλληλες συνθήκες για την ανάπτυξη κουνουπιών. Νερό μπορεί να παραμείνει σε πιατάκια από γλάστρες, κουβάδες, δοχεία, παιχνίδια που βρίσκονται σε εξωτερικούς χώρους ή άλλα αντικείμενα στις αυλές και στα μπαλκόνια.
Γι’ αυτό και η απομάκρυνση του στάσιμου νερού αποτελεί ένα από τα απλούστερα μέτρα πρόληψης.
Η Κύπρος διαθέτει Εθνικό Σχέδιο Δράσης
Η παρουσία εισβλητικών ειδών έχει οδηγήσει και σε οργανωμένες δράσεις από τις αρμόδιες υπηρεσίες.
Η Κύπρος διαθέτει Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τη διαχείριση των κουνουπιών, με ιδιαίτερη έμφαση στα Aedes aegypti και Aedes albopictus.
Μεταξύ των στόχων είναι η προστασία της δημόσιας υγείας, η επιτήρηση των πληθυσμών των κουνουπιών, ο περιορισμός της εξάπλωσης εισβλητικών ειδών και η μείωση της όχλησης που προκαλούν τα τσιμπήματά τους.
Παράλληλα, το Εργαστήριο Ιατρικής Εντομολογίας των Υγειονομικών Υπηρεσιών λειτουργεί ως βασικός πυλώνας του σχεδίου, πραγματοποιώντας μεταξύ άλλων ταυτοποίηση και επιτήρηση κουνουπιών.
Ένα παγκόσμιο πρόβλημα με τεράστιες επιπτώσεις
Η σημασία της καταπολέμησης των κουνουπιών γίνεται ακόμη πιο ξεκάθαρη αν κοιτάξουμε τα στοιχεία για την ελονοσία.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το 2024 καταγράφηκαν παγκοσμίως περίπου 282 εκατομμύρια περιστατικά ελονοσίας και 610.000 θάνατοι. Η ασθένεια μεταδίδεται κυρίως μέσω του τσιμπήματος μολυσμένων θηλυκών κουνουπιών του γένους Anopheles.
Η μεγαλύτερη επιβάρυνση εξακολουθεί να καταγράφεται στην Αφρική.
Τι μπορούμε να κάνουμε στην καθημερινότητά μας;
Η πρόληψη μπορεί να ξεκινήσει ακόμη και από την αυλή ή το μπαλκόνι μας. Η απομάκρυνση δοχείων με στάσιμο νερό, η σωστή κάλυψη δοχείων αποθήκευσης νερού, η χρήση σητών σε πόρτες και παράθυρα και η ατομική προστασία από τα τσιμπήματα μπορούν να συμβάλουν στον περιορισμό του προβλήματος.
Η Παγκόσμια Ημέρα Κουνουπιού δεν είναι, λοιπόν, μια ημέρα «γιορτής» για ένα από τα πιο ενοχλητικά έντομα του καλοκαιριού. Είναι μια υπενθύμιση μιας επιστημονικής ανακάλυψης που άλλαξε την κατανόησή μας για την ελονοσία και, ταυτόχρονα, μια αφορμή για ενημέρωση και πρόληψη.
Και στην Κύπρο, όπου τα κουνούπια αποτελούν γνώριμη καλοκαιρινή παρουσία, μερικές απλές κινήσεις στον χώρο μας μπορούν να κάνουν τη διαφορά.
Κατερίνα Χριστοφή
