Χιλιάδες τουρίστες φωτογραφίζουν καθημερινά τις γάτες της Κύπρου. Τις συναντούν σε παραλίες, ξενοδοχεία, αρχαιολογικούς χώρους, μοναστήρια και πλατείες χωριών. Οι φωτογραφίες τους ταξιδεύουν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και για πολλούς επισκέπτες αποτελούν ήδη κομμάτι της εμπειρίας των διακοπών τους.
Κι όμως, η Κύπρος δεν έχει καταφέρει μέχρι σήμερα να μετατρέψει αυτή την ιδιαίτερη σχέση με τις γάτες σε μια οργανωμένη και αναγνωρίσιμη τουριστική ταυτότητα.
Την ίδια στιγμή, το Κότορ του Μαυροβουνίου έχει γίνει παγκοσμίως γνωστό ως η «πόλη των γάτων». Και αυτό γεννά ένα εύλογο ερώτημα:
Αφού η Κύπρος διαθέτει περισσότερες γάτες, αρχαιότερη ιστορία και έναν ολόκληρο πολιτισμό γύρω από αυτές, γιατί δεν τις αξιοποιεί για να προωθήσει το νησί;
Πώς το Κότορ έγινε η «πόλη των γάτων»
Το Κότορ είναι κυρίως γνωστό για την οχυρωμένη μεσαιωνική πόλη του, τα πέτρινα σοκάκια και την ένταξή του στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Παρ’ όλα αυτά, οι γάτες που περιφέρονται στην παλιά πόλη έχουν γίνει ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα ανεπίσημα σύμβολά του.
Οι επισκέπτες φωτογραφίζουν τις γάτες μπροστά από εκκλησίες, παράθυρα και παλιές πόρτες. Στα καταστήματα πωλούνται καρτ ποστάλ, τσάντες, μπλουζάκια, κοσμήματα και αναμνηστικά με σχέδια γάτας.
Στην καρδιά της παλιάς πόλης λειτουργεί ακόμη και Μουσείο Γάτας, με συλλογές από παλιά βιβλία, καρτ ποστάλ, νομίσματα, χαρακτικά και άλλα αντικείμενα αφιερωμένα στις γάτες. Στόχος του μουσείου είναι παράλληλα να προωθεί τον σεβασμό προς τα ζώα και το περιβάλλον.
Η γάτα έχει μετατραπεί, ουσιαστικά, σε στοιχείο του τουριστικού branding της πόλης. Ο επισκέπτης δεν πηγαίνει απαραίτητα στο Κότορ μόνο για τις γάτες, αλλά φεύγει συνδέοντας την εικόνα τους με τον προορισμό.
Αυτό ακριβώς είναι το έξυπνο τουριστικό μάρκετινγκ: η δημιουργία ενός απλού συμβόλου που ο επισκέπτης μπορεί εύκολα να θυμηθεί, να φωτογραφίσει και να μοιραστεί.
Η Κύπρος διαθέτει μια πολύ παλαιότερη ιστορία
Η σχέση της Κύπρου με τις γάτες δεν ξεκίνησε τα τελευταία χρόνια. Στον νεολιθικό οικισμό Σιηλλουρόκαμπος, στην επαρχία Λεμεσού, εντοπίστηκαν τα λείψανα ενός ανθρώπου και μιας γάτας θαμμένων κοντά ο ένας στον άλλο.
Ο τάφος χρονολογείται πριν από περίπου 9.500 χρόνια και θεωρείται μία από τις αρχαιότερες γνωστές ενδείξεις ιδιαίτερης σχέσης μεταξύ ανθρώπου και γάτας. Η ανακάλυψη είναι παλαιότερη κατά χιλιάδες χρόνια από τις γνωστές απεικονίσεις γάτων στην αρχαία Αίγυπτο.
Υπάρχει, επίσης, ο γνωστός θρύλος της Αγίας Ελένης. Σύμφωνα με την παράδοση, τον 4ο αιώνα μεταφέρθηκαν στην Κύπρο γάτες για να αντιμετωπίσουν τα φίδια που είχαν πολλαπλασιαστεί έπειτα από μεγάλη περίοδο ξηρασίας.
Η παράδοση συνδέθηκε με τη Μονή Αγίου Νικολάου των Γάτων στο Ακρωτήρι, ένα από τα πιο ιδιαίτερα μοναστήρια του νησιού.
Με άλλα λόγια, η Κύπρος δεν έχει απλώς πολλές γάτες. Διαθέτει αρχαιολογία, θρύλους, θρησκευτική παράδοση και σύγχρονες ιστορίες που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν μια ολοκληρωμένη τουριστική αφήγηση.
Γιατί, λοιπόν, δεν το έχουμε αξιοποιήσει;
Ο σημαντικότερος λόγος είναι ότι στην Κύπρο οι γάτες αντιμετωπίζονται κυρίως ως πρόβλημα διαχείρισης και όχι ως μέρος της πολιτιστικής ταυτότητας του νησιού.
Ο αριθμός των αδέσποτων γάτων εκτιμάται περίπου στο ένα εκατομμύριο, αν και δεν υπάρχει ολοκληρωμένη επίσημη καταγραφή. Την ίδια στιγμή, τα διαθέσιμα προγράμματα στειρώσεων χαρακτηρίζονται ανεπαρκή μπροστά στο μέγεθος του πληθυσμού.
Πολλές άρρωστες ή τραυματισμένες γάτες φροντίζονται από εθελοντές και φιλοζωικές οργανώσεις, συχνά με δικά τους χρήματα. Σε τουριστικές περιοχές παρατηρείται επίσης εγκατάλειψη ζώων μετά το τέλος της σεζόν, γεγονός που επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση.
Επομένως, η Κύπρος δεν μπορεί απλώς να τυπώσει μια γάτα πάνω σε μια τουριστική αφίσα και να παρουσιάσει το πρόβλημα ως αξιοθέατο. Πρώτα χρειάζεται ένα οργανωμένο σύστημα φροντίδας, στειρώσεων, περίθαλψης και ελέγχου του πληθυσμού.
Η ευζωία των ζώων πρέπει να βρίσκεται στο κέντρο οποιασδήποτε προσπάθειας προβολής.
Πώς θα μπορούσε να δημιουργηθεί το «Cyprus: The Island of Cats»
Η Κύπρος θα μπορούσε να αποκτήσει μια ενιαία τουριστική ταυτότητα γύρω από τις γάτες, συνδέοντας τον πολιτισμό με τη φιλοζωία.
Μια τέτοια καμπάνια θα μπορούσε να περιλαμβάνει:
- ένα μικρό μουσείο ή διαδραστικό κέντρο για την ιστορία της κυπριακής γάτας,
- θεματική διαδρομή από τον Σιηλλουρόκαμπο μέχρι τη Μονή Αγίου Νικολάου των Γάτων,
- τοιχογραφίες και έργα τέχνης από Κύπριους δημιουργούς,
- αναμνηστικά προϊόντα με κυπριακές γάτες,
- ειδικά σχεδιασμένους και καθαρούς σταθμούς σίτισης,
- σημεία ενημέρωσης για υπεύθυνη επαφή με τα ζώα,
- συνεργασίες ξενοδοχείων με καταφύγια και φιλοζωικές οργανώσεις,
- προγράμματα εθελοντικού τουρισμού,
- ψηφιακό χάρτη με καταφύγια, χώρους φροντίδας και σημεία ενδιαφέροντος,
- εκστρατείες υιοθεσίας για επισκέπτες που μπορούν να προσφέρουν μόνιμο σπίτι σε κάποιο ζώο.
Μέρος των εσόδων από τα αναμνηστικά, τις ξεναγήσεις και τις σχετικές δραστηριότητες θα μπορούσε να χρηματοδοτεί στειρώσεις, εμβολιασμούς και κτηνιατρική φροντίδα.
Με αυτόν τον τρόπο, η τουριστική προβολή δεν θα εκμεταλλευόταν τις γάτες. Θα δημιουργούσε έναν μηχανισμό που θα βοηθούσε ουσιαστικά στην προστασία τους.
Ένα σύμβολο ιδανικό για την εποχή των social media
Οι γάτες είναι από τα δημοφιλέστερα θέματα στο διαδίκτυο. Είναι φωτογενείς, αναγνωρίσιμες σε όλες τις χώρες και δημιουργούν εύκολα συναισθηματική σύνδεση.
Μια γάτα πάνω σε ένα πετρόχτιστο παράθυρο, σε ένα μοναστήρι, σε ένα κυπριακό καφενείο ή δίπλα στη θάλασσα μπορεί να ταξιδέψει πολύ πιο γρήγορα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης από μια συνηθισμένη τουριστική διαφήμιση.
Το Κότορ κατάφερε να μετατρέψει τις γάτες του σε σύμβολο καλής τύχης και σε κομμάτι της εικόνας της πόλης. Η Κύπρος έχει ακόμη περισσότερα στοιχεία για να αφηγηθεί μια ισχυρή ιστορία, αλλά μέχρι σήμερα η εικόνα δημιουργείται αυθόρμητα από τους τουρίστες και όχι μέσα από μια οργανωμένη στρατηγική.
Δεν αρκεί να τις χρησιμοποιήσουμε για διαφήμιση
Υπάρχει, βέβαια, μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στην τουριστική αξιοποίηση και στην τουριστική εκμετάλλευση.
Μια καμπάνια που παρουσιάζει χαριτωμένες γάτες ενώ στους δρόμους υπάρχουν ζώα άρρωστα, πεινασμένα ή ανεξέλεγκτα πολλαπλασιαζόμενα θα μπορούσε να προκαλέσει την αντίθετη αντίδραση από εκείνη που επιδιώκει.
Η σωστή σειρά είναι ξεκάθαρη: καταγραφή, στειρώσεις, κτηνιατρική φροντίδα, οργανωμένα σημεία σίτισης και μετά διεθνής προβολή.
Η Κύπρος έχει ήδη ένα σύμβολο που οι επισκέπτες αγαπούν και φωτογραφίζουν. Έχει, επίσης, μια ιστορία 9.500 ετών που κανένας άλλος μεσογειακός προορισμός δεν μπορεί να αντιγράψει.
Αυτό που λείπει είναι η οργάνωση.
Ίσως, λοιπόν, αντί να αναζητούμε συνεχώς το επόμενο τουριστικό σύνθημα, να πρέπει να κοιτάξουμε καλύτερα εκείνες που κάθονται ήδη στα σοκάκια, στις αυλές και στα πετρόχτιστα παράθυρά μας.
Η Κύπρος θα μπορούσε πραγματικά να γίνει γνωστή ως «το νησί των γάτων» — αρκεί πρώτα να αποδείξει ότι είναι και το νησί που τις προστατεύει.
Κατερίνα Χριστοφή
