Από τον δρόμο του Νικηταρίου, η Παναγία της Ασίνου συστήνεται πρώτα με τη στέγη της. Η απότομη κλίση και τα κεραμίδια προστατεύουν ένα μικρό πέτρινο κτίσμα. Μέσα, οι επιφάνειες αφηγούνται μια πολύ μεγαλύτερη ιστορία. Επιγραφές, αφιερωτές και μορφές αγίων ανήκουν σε διαφορετικές εποχές. Για να τις διαβάσει κανείς, χρειάζεται να κοιτάξει και πού βρίσκεται καθεμιά. Αλλο ρόλο έχει μια παράσταση κοντά στην είσοδο και άλλο μια σκηνή ζωγραφισμένη στην αψίδα του ιερού.
Ποιος έδωσε τα χρήματα για την πρώτη τοιχογράφηση
Ο ναός είναι γνωστός και ως Παναγία Φορβιώτισσα. Αποτελούσε το καθολικό, δηλαδή την κεντρική εκκλησία, της μονής των Φορβίων. Η ίδρυση τοποθετείται γύρω στην αλλαγή από τον 11ο στον 12ο αιώνα. Η επιγραφή για την πρώτη τοιχογράφηση οδηγεί με μεγαλύτερη ακρίβεια στο 1105–1106 και συνδέει το έργο με τον μάγιστρο Νικηφόρο Ισχύριο. Ο τίτλος μαρτυρεί τη θέση του στην κοινωνία της εποχής. Ο ίδιος αργότερα έγινε μοναχός με το όνομα Νικόλαος.
Η επιγραφή είναι βασικό τεκμήριο επειδή συνδέει την εικόνα με έναν άνθρωπο και μια χρονολογία. Από το μοναστηριακό σύνολο σώζεται ο ναός. Το κτίσμα επιτρέπει ακόμη να ξεχωρίσουμε τον αρχικό, μονόκλιτο χώρο με την καμάρα από τον νάρθηκα που προστέθηκε στο δεύτερο μισό του 12ου αιώνα. Η εξωτερική ξύλινη στέγη καλύπτει και προστατεύει τη λιθόκτιστη κατασκευή.
Στο ιερό, το βλέμμα ανεβαίνει από τις μορφές στη σκηνή
Στην αψίδα σώζονται στοιχεία από την πρώτη ζωγραφική φάση, ανάμεσά τους η Μετάληψη των Αποστόλων και μορφές ιεραρχών. Οι ζώνες της ζωγραφικής ακολουθούν την αρχιτεκτονική. Χαμηλότερα οι μορφές στέκονται μετωπικές. Ψηλότερα, η αφήγηση απλώνεται στην καμπύλη επιφάνεια. Το χρώμα και η κλίμακα κάνουν την εικόνα να αλλάζει όταν μετακινείσαι μέσα στον ναό.
Στον δυτικό τοίχο, η Κοίμηση της Θεοτόκου συνδέεται επίσης με την πρώτη φάση. Τα πρόσωπα συγκεντρώνονται γύρω από την Παναγία και η σκηνή διαβάζεται διαφορετικά από τις μορφές που παρατάσσονται στο ιερό. Ορισμένες από τις παλιότερες τοιχογραφίες επικαλύφθηκαν ή επιζωγραφίστηκαν κατά τις επόμενες περιόδους. Οι διαφορές στην τεχνοτροπία δείχνουν ότι η εκκλησία συνέχισε να αλλάζει όσο τη χρησιμοποιούσαν.
Στον νάρθηκα, ο Αγιος Γεώργιος και οι νεότερες ζωγραφικές φάσεις
Στον χώρο της εισόδου ξεχωρίζει η παράσταση του έφιππου Αγίου Γεωργίου. Η επιγραφή που τη συνοδεύει αναφέρει τη μονή των Φορβίων. Η μορφή ανήκει σε μεταγενέστερη φάση από την πρώτη τοιχογράφηση του κυρίως ναού. Μεγάλο μέρος της διακόσμησης του νάρθηκα συνδέεται με τις επεμβάσεις του 14ου αιώνα, ενώ στον ναό σώζονται και έργα μεταγενέστερων εποχών, έως τον 17ο αιώνα.
Αξίζει να κοιτάξεις τη σχέση της ζωγραφικής με τα ανοίγματα. Πάνω από το πέρασμα προς τον κυρίως ναό βρίσκεται παράσταση της Παναγίας Φορβιώτισσας. Με την προσθήκη του νάρθηκα, η θέση μιας εικόνας που σχετιζόταν με την είσοδο απέκτησε νέο αρχιτεκτονικό πλαίσιο. Τέτοιες λεπτομέρειες δείχνουν πώς η αλλαγή του κτίσματος επηρέαζε τον τρόπο που έβλεπαν οι πιστοί τις εικόνες.
Η επίσκεψη από το Νικητάρι
Η Παναγία της Ασίνου ανήκει στις Τοιχογραφημένες Εκκλησίες της περιοχής του Τροόδους, στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Απέχει περίπου τρία χιλιόμετρα από το Νικητάρι. Το δημοσιευμένο χειμερινό ωράριο είναι Τρίτη έως Σάββατο 10:00–16:30 και Κυριακή 11:00–16:30, με ελεύθερη είσοδο. Για επιβεβαίωση πριν την επίσκεψη αναφέρονται τα τηλέφωνα 99 830329 και 22 852534.
Αν έχεις λίγο χρόνο μέσα, ξεκίνα από τον νάρθηκα, προχώρησε προς τον κυρίως ναό και στάσου στο τέλος στον δυτικό τοίχο. Αφησε τα μάτια σου να προσαρμοστούν στο φως. Οι πρώτες και οι μεταγενέστερες παραστάσεις διακρίνονται καλύτερα όταν τις βλέπεις ως μέρη ενός χώρου που χρησιμοποιήθηκε και φροντίστηκε για πολλούς αιώνες.
