Ο γαμπρός με βράκα, η νύφη με λευκό νυφικό. Τι δείχνει το αρχείο του Απόστολου Βερβέρη

Σε φωτογραφία από το αρχείο του Απόστολου Βερβέρη, η νύφη φορά λευκό νυφικό. Δίπλα της, ο γαμπρός φορά μαύρη βράκα, γιλέκο, ζώνη και μαντίλι στο κεφάλι. Η εικόνα τραβήχτηκε μετά τη στέψη, σε μια Κύπρο όπου δύο διαφορετικές αντιλήψεις για την επίσημη ενδυμασία μπορούσαν να χωρέσουν στο ίδιο κάδρο. Αν τη συγκρίνει κανείς με πορτρέτα γάμου από κυπριακά στούντιο της ίδιας περίπου εποχής, η αλλαγή φαίνεται λιγότερο απότομη και πολύ πιο ενδιαφέρουσα.

Ποιος βρισκόταν πίσω από τη μηχανή

Ο Ελληνας επαγγελματίας φωτογράφος Απόστολος Βερβέρης έφτασε στην Κύπρο το καλοκαίρι του 1954. Η αποστολή του είχε συγκεκριμένο σκοπό, να καταγράψει πολιτιστικούς δεσμούς της Κύπρου με την Ελλάδα. Σήμερα η συλλογή του φυλάσσεται στο Λεβέντειο Δημοτικό Μουσείο Λευκωσίας και μέρος της έχει μελετηθεί στο Ινστιτούτο Κύπρου. Το πλαίσιο της αποστολής βοηθά να καταλάβουμε και τις επιλογές του φακού. Ο φωτογράφος διάλεγε ποια έθιμα, ενδυμασίες και στιγμές θα έμπαιναν στο κάδρο.

Μια παλιότερη φωτογραφία της ενδυμασίας, όπως τα πορτρέτα που τράβηξε ο John Thomson στο νησί το 1878, βοηθά να δούμε τη διαφορά ανάμεσα σε ένα κάδρο που εστιάζει στο ένδυμα και σε μια καταγραφή που εντάσσει τα ρούχα σε συγκεκριμένο γεγονός. Στη φωτογραφία του Βερβέρη, η βράκα και το νυφικό αποκτούν νόημα μέσα από τη σχέση τους με το μυστήριο και τα πρόσωπα.

Τι γινόταν πριν φτάσουν στην εκκλησία

Τα γαμήλια άλμπουμ κρατούν συνήθως μια τελετή και ένα πορτρέτο. Οι αρχειακές καταγραφές δείχνουν πόσο μεγάλη ήταν η προετοιμασία γύρω τους. Σε φωτογραφίες από γάμους της Πάφου στις αρχές της δεκαετίας του 1950 εμφανίζονται το ξύρισμα του γαμπρού με τη συνοδεία οργάνων και ο χορός των ρούχων του. Αλλες καταγραφές κρατούν το ράψιμο του νυφικού κρεβατιού και τη συμμετοχή συγγενών και φίλων. Στον Αγιο Αθανάσιο της Λεμεσού έχει καταγραφεί η χωριστή ετοιμασία νύφης και γαμπρού στα σπίτια τους, παρουσία συγγενών και μουσικών.

Οι εικόνες αυτές βάζουν στο προσκήνιο ανθρώπους που δεν χωρούν πάντα στο επίσημο πορτρέτο. Ο μουσικός, η φίλη που βοηθά στην προετοιμασία και ο συγγενής που μεταφέρει τα ρούχα έχουν ρόλο στην εξέλιξη της ημέρας. Η σειρά των φωτογραφιών αλλάζει και την αφήγηση. Αν αρχίσεις από το σπίτι, βλέπεις πρώτα το δίκτυο των ανθρώπων που οργάνωσαν τον γάμο. Αν αρχίσεις από το στούντιο, βλέπεις πώς ήθελε το ζευγάρι να μείνει στη μνήμη.

Το κοστούμι, το στέμμα και οι διαφορετικοί γάμοι της ίδιας εποχής

Γύρω στο 1950, σε φωτογραφία του στούντιο του Fevzi Akarsu, ο γαμπρός φορά σκούρο κοστούμι δυτικού τύπου. Η νύφη έχει μακρύ λευκό νυφικό, μαζί με ψηλό νυφικό στέμμα. Το κοστούμι, η βράκα, το λευκό φόρεμα και το ιδιαίτερο κάλυμμα του κεφαλιού συνυπήρχαν στο νησί. Η κοινότητα, η οικογένεια και η στιγμή της φωτογράφισης επηρέαζαν την επιλογή.

Για να διαβάσουμε ένα γαμήλιο κάδρο, έχει σημασία να ξέρουμε ποιος το τράβηξε, πότε και σε ποιο μέρος της ημέρας. Ο γάμος του χωριού, το στούντιο και η έξοδος από τον ναό δίνουν άλλο ρόλο στην ίδια ενδυμασία. Οι φωτογραφίες του Βερβέρη αποκτούν μεγαλύτερο βάθος όταν τις βλέπουμε δίπλα σε εικόνες από αυτές τις άλλες περιστάσεις.