Τα κουκιά έμπαιναν σε διαφορετικές κατσαρόλες, φρέσκα ή ξερά. Οι παλιές καταγραφές κρατούν και τις λέξεις της κυπριακής κουζίνας.
Τα κουκιά, ή «κουτσιά» στην κυπριακή ονομασία, δεν έδιναν μόνο ένα φαγητό. Φρέσκα ή ξερά, βραστά ή γιαχνί, εμφανίζονται σε διαφορετικές παρασκευές της καθημερινής κουζίνας. Η μορφή του καρπού καθόριζε και το αποτέλεσμα στην κατσαρόλα.
Στις παλιές καταγραφές από την Κατωκοπιά συναντάμε φρέσκα κουκιά βραστά, σκορδαλιά με κουκιά, ξερά βραστά και κουτσιόσουπα. Πρόκειται για διαφορετικές χρήσεις του ίδιου οσπρίου, σε μια διατροφή όπου τα όσπρια είχαν σταθερή θέση.
Φρέσκα και ξερά δεν είναι το ίδιο πιάτο
Τα ξερά κουκιά ονομάζονται και «κούννες», ενώ στην Πιτσιλιά τα φρέσκα καταγράφονται ως «πουμπουρούθκια». Ο χλωρός καρπός και το ξερό όσπριο χρειάζονται διαφορετική προετοιμασία και δίνουν άλλη υφή στην κατσαρόλα.
Τα κουκιά συνδυάζονταν και με λαχανικά. Στην κυπριακή παραδοσιακή δίαιτα καταγράφονται κουκιά με λάχανα, δηλαδή με σέσκουλα, καθώς και φρέσκα κουκιά με κόλιανδρο. Το πράσινο στοιχείο δεν λειτουργούσε μόνο ως σαλάτα στο πλάι, αλλά έμπαινε στο ίδιο φαγητό.
Αλλες καταγραφές αναφέρουν τηγανητά κουκιά και κουκιά γιαχνί. Δεν υπήρχε μία υποχρεωτική μορφή μαγειρέματος για όλο το νησί ή για κάθε οικογένεια.
Η κουτσιόσουπα και το καθημερινό τραπέζι
Η κουτσιόσουπα δείχνει πώς ένα όσπριο μπορούσε να αποτελέσει τη βάση ολόκληρου γεύματος. Στις τοπικές ονομασίες διατηρείται και η λέξη «κουτσιοζούμι», για τον ζωμό από κουκιά. Το υγρό της κατσαρόλας είχε δική του θέση στη γλώσσα και στη διατροφή.
Τα κουκιά ανήκαν στα όσπρια που καλλιεργούνταν στην Κύπρο, μαζί με τις φακές, τα φασόλια, το λουβί, τα ρεβίθια και τη λουβάνα. Οι διαφορετικοί συνδυασμοί τους με χόρτα, ρύζι ή ζυμαρικά εξηγούν γιατί η παλιά καθημερινή κουζίνα δεν μπορεί να περιγραφεί μόνο μέσα από τα κρεατικά των γιορτών.
Στη Μεσαορία τα όσπρια σπέρνονταν τον Φεβρουάριο και συλλέγονταν τον Απρίλιο και τον Μάιο. Μετά τη συλλογή ακολουθούσαν η ξήρανση στον ήλιο, το κοσκίνισμα και η αποθήκευση. Η διάκριση ανάμεσα στον φρέσκο και στον αποθηκευμένο καρπό εξηγεί πώς το ίδιο όσπριο μπορούσε να βρίσκεται στο τραπέζι σε διαφορετικές εποχές.
