Ο εγκαταλελειμμένος πυρήνας κοντά στην Ποταμιά κρατά την ιστορία ενός μικτού χωριού και του εκτοπισμού των κατοίκων του το 1964.
Τα ερείπια του Αγίου Σωζομένου συνδέονται με ανθρώπους που εγκατέλειψαν τα σπίτια τους το 1964. Ο παλιός πυρήνας του χωριού, κοντά στην Ποταμιά και στην Πράσινη Γραμμή, υπήρξε τόπος κατοικίας Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων.
Η σημερινή εικόνα των μισογκρεμισμένων κτιρίων είναι μόνο η αφετηρία για να γνωρίσει κανείς την ιστορία του. Η εγκατάλειψη του μικτού χωριού προηγήθηκε της τουρκικής εισβολής του 1974 και συνδέεται με τις διακοινοτικές συγκρούσεις.
Ο εκτοπισμός του Φεβρουαρίου 1964
Τον Φεβρουάριο του 1964 εκτοπίστηκαν και οι δύο κοινότητες του Αγίου Σωζομένου. Οι Τουρκοκύπριοι κατέφυγαν στον θύλακα της Λουρουτζίνας και οι Ελληνοκύπριοι στην Ποταμιά. Ο αριθμός των ανθρώπων που εκτοπίστηκαν υπολογίζεται περίπου στους διακόσιους.
Μετά το 1974, πολλοί από τους Τουρκοκυπρίους του χωριού εγκαταστάθηκαν στο Αργάκι, κοντά στη Μόρφου, μαζί με εκτοπισμένους άλλων γειτονικών οικισμών. Η διαδρομή της φυγής, επομένως, δεν ολοκληρώθηκε για όλους στην πρώτη μετακίνηση.
Το τουρκικό όνομα Αρπαλίκ, που υιοθετήθηκε το 1958, παραπέμπει σε τόπο κριθαριού. Οι διαφορετικές ονομασίες ανήκουν στην ιστορία του ίδιου οικισμού και των κοινοτήτων που τον κατοίκησαν.
Ενα ιδιαίτερο φυσικό περιβάλλον
Η περιοχή βρίσκεται περίπου 20 χιλιόμετρα νότια της Λευκωσίας, κοντά στη συμβολή των ποταμών Γιαλιά και Αλυκού. Οι βραχώδεις πλαγιές και η βλάστηση διαμορφώνουν έναν τόπο με σημασία και για τη βιοποικιλότητα, ενταγμένο στο δίκτυο Natura 2000.
Μέρος μιας διαδρομής έξω από την πόλη
Ο Αγιος Σωζόμενος περιλαμβάνεται στην ποδηλατική διαδρομή Γέρι–Αγιος Σωζόμενος–Δάλι–Γέρι, που παρουσιάζει ο φορέας τουρισμού της Λευκωσίας. Η διαδρομή συνδέει το χωριό και με τον αρχαιολογικό χώρο του Ιδαλίου.
