Δικοινοτικό ντοκιμαντέρ για το περιβάλλον θέτει το ερώτημα: «Τι συμβαίνει σε αυτόν τον τόπο;»
Ποια Κύπρος είναι η πραγματική;
Είναι εκείνη που περηφανεύεται για τα καθαρότερα νερά κολύμβησης στην Ευρώπη και τα βραβεία Γαλάζιας Σημαίας, ή η άλλη, όπου τα μικροπλαστικά εντοπίζονται όχι μόνο στις ακτές, αλλά και σε περιοχές ωοτοκίας χελωνών, στα γεωργικά εδάφη και ακόμη και στους ιστούς των ψαριών;
Και τελικά, πόσες Κύπροι υπάρχουν; Μία; Δύο; Ίσως και περισσότερες, ανάλογα με το πώς ορίζει κανείς το νησί. Είναι θέμα πολιτικής ή γεωγραφίας; Τεχνητών συνόρων ή φυσικών ορίων;
Αυτά τα ερωτήματα βρίσκονται στον πυρήνα του νέου δικοινοτικού περιβαλλοντικού ντοκιμαντέρ «There is No Other Cyprus (Mapping environmental destruction in the island’s north)», το οποίο επιχειρεί να χαρτογραφήσει την περιβαλλοντική καταστροφή στο βόρειο μέρος του νησιού, στέλνοντας όμως ένα ξεκάθαρο μήνυμα προς όλους τους Κυπρίους.
Τέσσερις Κύπροι, καμία ενιαία προσέγγιση
Στην αρχή του ντοκιμαντέρ, η Νάσια Χατζηγεωργίου, καθηγήτρια Μεταβατικής Δικαιοσύνης και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο UCLan Cyprus, δηλώνει ότι «το νησί μας είναι χωρισμένο σε τέσσερα μέρη»:
το νότιο, το βόρειο, τη νεκρή ζώνη και τις Βρετανικές Βάσεις.
Όπως εξηγεί, οι τέσσερις αυτές γεωγραφικές περιοχές έχουν ελάχιστη έως καθόλου επικοινωνία μεταξύ τους, γεγονός που καθιστά σχεδόν αδύνατη τη συλλογή ολοκληρωμένων περιβαλλοντικών δεδομένων και τη λήψη ουσιαστικών μέτρων προστασίας.
Η απουσία μιας ενιαίας, ολιστικής προσέγγισης για το μέλλον του νησιού, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι η νοτιοανατολική Μεσόγειος είναι μία από τις περιοχές που θα πληγούν περισσότερο από την κλιματική αλλαγή, αποτελεί μια υπαρξιακή απειλή, την οποία οι περιβαλλοντικοί ακτιβιστές γνωρίζουν καλά.
«Η κλιματική αλλαγή βιώνεται ως κρίση»
Η Φεριχά Τελ, πρόεδρος της δικοινοτικής ΜΚΟ Green Action Group, τονίζει στο ντοκιμαντέρ την ανάγκη άμεσης και συντονισμένης δράσης:
«Η κλιματική αλλαγή στην Κύπρο βιώνεται πραγματικά ως κρίση και πρέπει γρήγορα και με καλή οργάνωση να βρούμε τρόπο να την αντιμετωπίσουμε όλοι μαζί».
Το ντοκιμαντέρ χρηματοδοτήθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση και παρήχθη από το ανεξάρτητο δικοινοτικό ερευνητικό κέντρο Prio Centre Cyprus (PCC), σε συνεργασία με το Green Action Group. Αν και επικεντρώνεται κυρίως στα περιβαλλοντικά προβλήματα του βορρά, το μήνυμά του αφορά ολόκληρο το νησί – και όχι μόνο.
Τα μικροπλαστικά δεν γνωρίζουν σύνορα
Όπως επισημαίνεται στην ταινία, ό,τι συμβαίνει σε ένα μέρος της Κύπρου επηρεάζει και τα υπόλοιπα. Η θαλάσσια ρύπανση, τα απορρίμματα που καταλήγουν στη Μεσόγειο από τρίτες χώρες, ακόμη και οι γεωπολιτικές εξελίξεις, συμβάλλουν στη διάδοση των μικροπλαστικών σε ολόκληρο το νησί.
Τα μικροπλαστικά εντοπίζονται πλέον:
- στη θάλασσα
- στην τροφή
- στο πόσιμο νερό
- και τελικά στο ανθρώπινο σώμα
Γι’ αυτό, όπως τονίζεται, η αντιμετώπιση του προβλήματος απαιτεί συνεργασία όχι μόνο μεταξύ των δύο κοινοτήτων, αλλά και σε διεθνές επίπεδο, με «πολλαπλή ευθύνη».
Ανάπτυξη χωρίς όρια και καταστροφή του φυσικού τοπίου
Πέρα από τα μικροπλαστικά, το ντοκιμαντέρ καταπιάνεται με:
- τη συνεχή λατόμευση στον Πενταδάκτυλο
- την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη στην περιοχή του Τρικώμου
- τη μόνιμη τσιμεντοποίηση γόνιμης γεωργικής γης
- την απουσία κοινής πολιτικής για το νερό
- την έλλειψη αξιόπιστων περιβαλλοντικών δεδομένων
- και την απουσία ουσιαστικού δημόσιου διαλόγου
Πάνω απ’ όλα, αναδεικνύεται η σχεδόν πλήρης έλλειψη συνεργασίας ανάμεσα στις δύο πλευρές.
Υπάρχουν μηχανισμοί – αλλά δεν λειτουργούν
Η Νάσια Χατζηγεωργίου υπενθυμίζει ότι υπάρχει η Τεχνική Επιτροπή Περιβάλλοντος, ένα δικοινοτικό σώμα που θεωρητικά θα έπρεπε να εντοπίζει τα περιβαλλοντικά προβλήματα και να προτείνει λύσεις. Ωστόσο, όπως σημειώνει, παρά τη λειτουργία της, δεν έχει καταφέρει να αντιμετωπίσει τα βασικά ζητήματα.
Σύμφωνα με τον περιβαλλοντικό ακτιβιστή Σερντάρ Ατάι, το πρόβλημα είναι ότι οι εισηγήσεις δεν μεταφράζονται ποτέ σε πολιτικές αποφάσεις και στρατηγικές.
Ένα ζοφερό μέλλον – και ένα ανοιχτό ερώτημα
Με εικόνες κατεστραμμένων βουνών, ρυπασμένων θαλασσών, πυρκαγιών και άναρχης δόμησης, το ντοκιμαντέρ σκιαγραφεί ένα δυσοίωνο μέλλον. Έχει προβληθεί σε πολλές εκδηλώσεις και στις δύο πλευρές του νησιού, προκαλώντας σοκ αλλά και προβληματισμό.
Το ερώτημα που επανέρχεται μετά από κάθε προβολή είναι ένα:
«Τι μπορούμε να κάνουμε;»
Προς το παρόν, πέρα από την αφύπνιση και την έναρξη συζήτησης, ξεκάθαρες απαντήσεις δεν υπάρχουν. Ωστόσο, το ντοκιμαντέρ λειτουργεί ως καταλύτης, ανοίγοντας τον δρόμο για διάλογο και –ελπιδοφόρα– για μελλοντική συνεργασία.
Η ταινία θα είναι σύντομα διαθέσιμη και διαδικτυακά, δίνοντας την ευκαιρία σε ακόμη περισσότερους Κυπρίους να τη δουν και να προβληματιστούν.
Κατερίνα Χριστοφή