Αν έχεις ακούσει τη φράση «μπλε φεγγάρι», ίσως να φαντάζεσαι τη Σελήνη βαμμένη… μπλε. Στην πραγματικότητα όμως, το φαινόμενο δεν έχει καμία σχέση με το χρώμα της, αλλά με τον τρόπο που μετράμε τον χρόνο και τους σεληνιακούς κύκλους.
Υπάρχουν δύο τύποι μπλε φεγγαριού και, σύμφωνα με τους αστρονόμους, η πανσέληνος που θα εμφανιστεί στις 31 Μαΐου 2026 θα είναι ένα από αυτά — συγκεκριμένα, ένα μηνιαίο μπλε φεγγάρι.
Οι δύο ορισμοί του μπλε φεγγαριού
Ο πιο παλιός και παραδοσιακός ορισμός είναι το λεγόμενο εποχικό μπλε φεγγάρι. Πρόκειται για την τρίτη πανσέληνο σε μια εποχή που, αντί για τρεις, έχει τέσσερις πανσελήνους. Το επόμενο τέτοιο φαινόμενο αναμένεται να συμβεί στις 21 Αυγούστου 2032.
Ο δεύτερος ορισμός, που καθιερώθηκε αργότερα λόγω παρερμηνείας αλλά σήμερα θεωρείται αποδεκτός, είναι το μηνιαίο μπλε φεγγάρι. Αυτό συμβαίνει όταν έχουμε δύο πανσελήνους μέσα στον ίδιο ημερολογιακό μήνα. Ένα τέτοιο φαινόμενο θα παρατηρήσουμε στις 31 Μαΐου 2026.
Γιατί εμφανίζεται το μπλε φεγγάρι;
Η Σελήνη χρειάζεται περίπου 29,5 ημέρες για να ολοκληρώσει έναν πλήρη κύκλο φάσεων. Έτσι, μέσα σε ένα έτος συνήθως βλέπουμε 12 πανσελήνους. Όμως, 12 σεληνιακοί κύκλοι αντιστοιχούν σε περίπου 354 ημέρες, δηλαδή 11 λιγότερες από το ημερολογιακό έτος.
Αυτό το «κενό» έχει ως αποτέλεσμα, περίπου κάθε δύο με τρία χρόνια, να εμφανίζεται μια 13η πανσέληνος, η οποία δεν ταιριάζει στο καθιερωμένο σύστημα ονομασιών. Αυτή η επιπλέον πανσέληνος είναι που ονομάζεται μπλε φεγγάρι.
Παρόλο που στα αγγλικά χρησιμοποιούμε την έκφραση “once in a blue moon” για κάτι που συμβαίνει σπάνια, αστρονομικά το φαινόμενο δεν είναι τόσο σπάνιο όσο νομίζουμε.
Γιατί ο Φεβρουάριος δεν έχει ποτέ μπλε φεγγάρι;
Ο Φεβρουάριος, με 28 ημέρες (ή 29 στα δίσεκτα έτη), δεν μπορεί ποτέ να φιλοξενήσει δύο πανσελήνους μέσα στον ίδιο μήνα. Σε κάποιες περιπτώσεις, μάλιστα, μπορεί να μην έχει καμία πανσέληνο, ένα φαινόμενο που είναι γνωστό ως «μαύρο φεγγάρι».
Όταν το φεγγάρι γίνεται πραγματικά… μπλε
Υπάρχει και η κυριολεκτική εκδοχή του μπλε φεγγαριού, αν και πρόκειται για εξαιρετικά σπάνιο φαινόμενο. Το 1883, μετά τη μεγάλη έκρηξη του ηφαιστείου Κρακατόα στην Ινδονησία, τεράστιες ποσότητες στάχτης εκτοξεύθηκαν ψηλά στην ατμόσφαιρα. Τα μικροσκοπικά σωματίδια λειτούργησαν σαν φίλτρο φωτός, διαχέοντας το κόκκινο χρώμα και χαρίζοντας στη Σελήνη μια γαλαζοπράσινη απόχρωση.
Παρόμοιες εικόνες έχουν καταγραφεί και μετά άλλες μεγάλες ηφαιστειακές εκρήξεις, όπως:
- το Όρος της Αγίας Ελένης (1980),
- το Ελ Τσιτσόν στο Μεξικό (1983),
- και το Πινατούμπο στις Φιλιππίνες (1991).
Κατερίνα Χριστοφή