Ήδη από τον Δεκέμβριο του 1935 είχε ανακοινωθεί η αποκάλυψη της πρόσοψης της Πύλης Αμμοχώστου, καθώς και η πρόθεση του τότε Δημαρχείου να προχωρήσει στην κατεδάφιση του υδραγωγείου που περιέβαλλε το μνημείο και στην αποκατάσταση των αρχικών θυρών του, σε συνεργασία με το Τμήμα Αρχαιοτήτων. Την εποχή εκείνη, οι χώροι της Πύλης χρησιμοποιούνταν ως αποθήκες, ενώ η βάση της πρόσοψης παρέμενε ακόμη θαμμένη.
Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, και συγκεκριμένα 91 χρόνια μετά τις πρώτες εκτεταμένες παρεμβάσεις του Τμήματος Αρχαιοτήτων, η Πύλη Αμμοχώστου αποδίδεται εκ νέου στο κοινό. Το εμβληματικό μνημείο της παλιάς πόλης της Λευκωσίας παρέμεινε κλειστό για σχεδόν επτά χρόνια, μετά τις σοβαρές ζημιές που υπέστη από πλημμύρες το 2018. Οι εργασίες συντήρησης και αποκατάστασης ξεκίνησαν τον Φεβρουάριο του 2019, με το συνολικό κόστος να πλησιάζει το ένα εκατομμύριο ευρώ.
Οι ανακαινισμένοι χώροι της Πύλης Αμμοχώστου θα αξιοποιηθούν σε πρώτο στάδιο για τις ανάγκες της Κυπριακής Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ σε μεταγενέστερο χρόνο θα ενταχθούν στο ευρύτερο δίκτυο πολιτιστικών χώρων της Λευκωσίας. Κατά την τελετή εγκαινίων, η Υφυπουργός Πολιτισμού, κα Λίνα Κασσιανίδου, τόνισε ότι έχει διασφαλιστεί τόσο η προστασία όσο και η ανάδειξη του μνημείου, με στόχο την ουσιαστική επανασύνδεσή του με τη σύγχρονη πολιτιστική και κοινωνική ζωή της πόλης. Όπως ανέφερε, η ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς της Λευκωσίας αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο αυξημένου ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, λόγω της ανάληψης της Προεδρίας του Συμβουλίου της Ε.Ε. από την Κύπρο.
Από την πλευρά του, ο διευθυντής του Τμήματος Αρχαιοτήτων, κ. Γιώργος Γεωργίου, επισήμανε ότι βασικός στόχος του έργου ήταν αρχικά η αποκατάσταση των λίθινων και ξύλινων στοιχείων του μνημείου, εργασίες που ολοκληρώθηκαν το 2023, έπειτα από διακοπή ενός έτους. Παράλληλα, δεύτερος στόχος αποτέλεσε η αναβάθμιση των υποδομών, όπως ο φωτισμός, ο ήχος, ο κλιματισμός και οι χώροι εξυπηρέτησης κοινού, μέρος των οποίων έχει ήδη υλοποιηθεί.
Ιδιαίτερης σημασίας είναι και το γεγονός ότι οι εργασίες αποκατάστασης συνέβαλαν στην εμβάθυνση της επιστημονικής γνώσης γύρω από το μνημείο. Όπως ανέφερε ο κ. Γεωργίου, διαπιστώθηκε ότι η θεμελίωση της Πύλης ακολουθεί τη φυσική μορφολογία του εδάφους, ενώ σε διάφορα σημεία διατηρήθηκαν κατάλοιπα παλαιότερων κτισμάτων της μεσαιωνικής Λευκωσίας.
Ένα ιστορικό μνημείο με σύγχρονο πολιτιστικό ρόλο
Η Πύλη Αμμοχώστου αποτελεί τη σημαντικότερη από τις τρεις πύλες των ενετικών τειχών της Λευκωσίας και πήρε το όνομά της από τον δρόμο που οδηγούσε προς την Αμμόχωστο. Οι άλλες δύο πύλες ήταν εκείνες της Πάφου και της Κερύνειας. Αρχικά ονομαζόταν Porta Giuliana, προς τιμήν του Βενετού μηχανικού Giulio Savorgnan, ο οποίος σχεδίασε τα τείχη της πόλης το 1567. Η κατασκευή τους ξεκίνησε, χωρίς ωστόσο να ολοκληρωθεί, λόγω της οθωμανικής εισβολής του 1570.
Κατά τη διάρκεια των αιώνων, η Πύλη Αμμοχώστου υπέστη αλλεπάλληλες μεταβολές, ανάλογα με τις ιστορικές και πολιτικές συνθήκες. Το 1981, επί δημαρχίας Λέλλου Δημητριάδη, μετατράπηκε σε Πολιτιστικό Κέντρο, αποκτώντας έναν νέο, δυναμικό ρόλο στην πολιτιστική ζωή της πόλης. Για 37 χρόνια αποτέλεσε σταθερό σημείο πολιτιστικής αναφοράς και, μετά τη σημερινή της επαναλειτουργία, φιλοδοξεί να εξελιχθεί ξανά σε μια ζωντανή πολιτιστική κυψέλη στο ιστορικό κέντρο της Λευκωσίας.
Κατερίνα Χριστοφή