Ο Einar Gjerstad και η σουηδική αποστολή εργάστηκαν σε 25 αρχαιολογικές θέσεις. Τα ευρήματα, οι φωτογραφίες και οι ανθρώπινες σχέσεις μιας τετραετίας.
Το 1927 ο Einar Gjerstad άρχισε να εργάζεται στην Κύπρο στο πλαίσιο της σουηδικής αρχαιολογικής αποστολής που θα συνέχιζε την έρευνά της έως το 1931. Η τετραετία αυτή άφησε μεγάλο αριθμό ευρημάτων, αλλά και ένα αρχείο φωτογραφιών και γραπτών τεκμηρίων που συνεχίζει να δίνει υλικό για την ιστορία της κυπριακής αρχαιολογίας.
Μαζί του εργάστηκαν οι Erik Sjöqvist, Alfred Westholm και John Lindros. Η αποστολή πραγματοποίησε ανασκαφές σε 25 θέσεις. Η έκταση της δουλειάς της δείχνει ότι δεν επρόκειτο για μια μεμονωμένη ανασκαφή σε ένα γνωστό μνημείο, αλλά για συστηματική έρευνα σε διαφορετικούς τόπους του νησιού.
Από το πεδίο στις συλλογές
Τα ευρήματα που δόθηκαν στη Σουηδία αποτέλεσαν τον πυρήνα των κυπριακών συλλογών του σημερινού Medelhavsmuseet, του Μουσείου Μεσογειακών και Εγγύς Ανατολικών Αρχαιοτήτων στη Στοκχόλμη. Η Κύπρος διατηρεί έτσι κεντρική θέση στην ταυτότητα του μουσείου.
Η μεταφορά αντικειμένων και η συγκρότηση συλλογών στο εξωτερικό είναι μέρος της ιστορίας εκείνης της εποχής. Για να κατανοηθεί η αποστολή, χρειάζεται να διαβάζεται μαζί με το πλαίσιο της βρετανικής αποικιακής διοίκησης στην Κύπρο, καθώς και με τον τρόπο που οργανώνονταν τότε οι ξένες αρχαιολογικές έρευνες.
Ο Γκιέρσταντ συνδέθηκε με αυτή τη δουλειά ως αρχαιολόγος. Η αποστολή, ωστόσο, άφησε περισσότερα από αντικείμενα για ταξινόμηση. Οι φωτογραφίες, τα κείμενα και οι οικογενειακές μνήμες καταγράφουν συναντήσεις ανάμεσα σε ανθρώπους από διαφορετικές χώρες και σε μια κυπριακή κοινωνία που ζούσε γύρω από τους ανασκαφικούς χώρους.
Οι άνθρωποι επιστρέφουν στην αφήγηση
Αυτή ακριβώς η πλευρά βρίσκεται στο επίκεντρο του έργου Performing Collections, Performing Archives, που άρχισε στην Κύπρο το 2023, υπό τον συντονισμό της Ελλάδας Ευαγγέλου και της Δέσπως Πασιά. Η δουλειά του συνδέει την ιστορία της αποστολής με το θέατρο, τα ηχητικά περιβάλλοντα και την εκπαίδευση σε μουσεία.
Τον Απρίλιο του 2026 παρουσιάστηκε στο Medelhavsmuseet η παράσταση «Encounters | Συναντήσεις», με πρόσωπα από τη σουηδική και την κυπριακή πλευρά αυτής της ιστορίας. Η παράσταση αποτέλεσε μέρος της σύγχρονης επανεξέτασης της αποστολής, με αφετηρία τις ανθρώπινες σχέσεις που αναπτύχθηκαν γύρω από τις ανασκαφές.
Το 2027 συμπληρώνονται εκατό χρόνια από την έναρξη της αποστολής. Η επέτειος αφορά τον Γκιέρσταντ και τους συνεργάτες του, αλλά και όσους συναντήθηκαν μαζί τους στο νησί: ανθρώπους που συχνά απουσιάζουν όταν η ιστορία περιορίζεται στα ονόματα των ανασκαφέων και στους καταλόγους των ευρημάτων.
