Ο ναός του 1695 στην παλιά Λευκωσία συνδέει μια επιγραφή, τη δουλειά της ενορίας και ένα ασυνήθιστα πλατύ εικονοστάσι.
Στον Αρχάγγελο Μιχαήλ Τρυπιώτη, στην παλιά Λευκωσία, η ιστορία του ναού διαβάζεται και σε μια επιγραφή. Βρίσκεται ανατολικά της νότιας εισόδου και αναφέρει ότι η εκκλησία χτίστηκε το 1695, με δαπάνες του ιερέα Ιακώβου και των χριστιανών της ενορίας.
Η πληροφορία αυτή βάζει πρόσωπα πίσω από το κτίριο. Ο ναός συνδέεται με την αρχιεπισκοπία του Γερμανού Β΄, αλλά η επιγραφή καταγράφει και τη συμμετοχή της τοπικής κοινότητας στην ανέγερσή του, μέσα στα χρόνια της οθωμανικής κυριαρχίας.
Τρία κλίτη και ένας ιδιαίτερος τρούλος
Η εκκλησία βρίσκεται στην οδό Σόλωνος, κοντά στη Λαϊκή Γειτονιά. Η εξωτερική της μορφή βασίζεται στη λαξευμένη ασβεστολιθική πέτρα, ενώ το εσωτερικό χωρίζεται σε τρία κλίτη, δηλαδή τρεις παράλληλους χώρους του ναού.
Ο τρούλος έχει σχεδόν τετράγωνη όψη, ένα από τα στοιχεία που κάνουν το κτίριο να ξεχωρίζει. Η αρχιτεκτονική του περιγράφεται ως φραγκοβυζαντινή: μια συνάντηση μορφών που δείχνει γιατί οι κυπριακές εκκλησίες δεν χωρούν πάντοτε σε μία απλή χρονολογική ή μορφολογική κατηγορία.
Η ημερομηνία του 1695 είναι σαφής. Ο χαρακτηρισμός του ρυθμού δεν μεταφέρει την ανέγερση στα χρόνια της Φραγκοκρατίας· περιγράφει στοιχεία της μορφής που συνέχισαν να χρησιμοποιούνται σε μεταγενέστερες περιόδους.
Το εικονοστάσι τραβά το βλέμμα
Στο εσωτερικό ξεχωρίζει το ασυνήθιστα πλατύ εικονοστάσι. Το τέμπλο οργανώνει τον χώρο μπροστά από το ιερό και συγκεντρώνει τη ματιά στις εικόνες και στα ξυλόγλυπτα μέρη του. Η κλίμακά του γίνεται πιο κατανοητή όταν το δούμε μαζί με το πλάτος του ναού.
Ανάμεσα στα κειμήλια αναφέρεται εικόνα με επιρροή από ιταλική ζωγραφική του 15ου αιώνα, καθώς και αργυρές εικόνες της οθωμανικής περιόδου. Οι διαφορετικές αυτές αναφορές φανερώνουν τις επαφές της εκκλησιαστικής τέχνης στο νησί με περισσότερες από μία παραδόσεις.
Ο Τρυπιώτης παραμένει ναός μέσα σε μια ζωντανή γειτονιά της πρωτεύουσας. Η θέση του επιτρέπει να συνδυαστεί η γνωριμία μαζί του με περπάτημα στην παλιά πόλη, χωρίς να χαθεί η βασική του ταυτότητα ως χώρου λατρείας. Η επιγραφή της εισόδου θυμίζει ότι αυτή η σχέση με την ενορία βρίσκεται στην ιστορία του από την αρχή.
