Το κάστρο στο Κολόσσι δείχνει από μακριά λιτό: ένας ψηλός, συμπαγής πύργος, με μικρά ανοίγματα και καθαρή γεωμετρία. Από κοντά αποκαλύπτει μια ιστορία που ξεπερνά την πολεμική αρχιτεκτονική. Στην ίδια περιοχή συναντήθηκαν η διοίκηση των ιπποτικών ταγμάτων, η αγροτική παραγωγή και εμπορεύματα που συνέδεαν την Κύπρο με τη Μεσόγειο.
Η επίσκεψη κερδίζει όταν ο πύργος διαβαστεί μαζί με το περιβάλλον του. Τα ερείπια της επεξεργασίας ζάχαρης δίπλα του και η σύνδεση με το κρασί εξηγούν γιατί αυτό το σημείο της πεδιάδας είχε οικονομική και διοικητική σημασία.
Ο πύργος που βλέπουμε σήμερα
Η πρώτη οχυρωμένη εγκατάσταση χρονολογείται στον 13ο αιώνα. Ο σωζόμενος πύργος οικοδομήθηκε το 1454, από τον Louis de Magnac, ανώτερο αξιωματούχο του Τάγματος των Ιωαννιτών. Η διάκριση των δύο φάσεων είναι χρήσιμη: η ιστορία του κάστρου είναι παλαιότερη από το κτίριο που φωτογραφίζουμε σήμερα.
Ο τριώροφος πύργος οργανώνεται με έμφαση στην προστασία και στη λειτουργία του εσωτερικού. Τα παχιά τοιχώματα, η περιορισμένη διάνοιξη παραθύρων και η θέση της εισόδου δίνουν πρακτικό περιεχόμενο στην ιδέα της άμυνας. Η ανάβαση επιτρέπει στον επισκέπτη να καταλάβει πώς αλλάζει η σχέση του κτίσματος με τον γύρω χώρο από επίπεδο σε επίπεδο.
Τα οικόσημα ως ιστορικό αρχείο
Στην ανατολική εξωτερική πλευρά σώζονται εραλδικά σύμβολα που συνδέονται με τον de Magnac και με τη βασιλική ιστορία της Κύπρου. Τα οικόσημα λειτουργούσαν ως δηλώσεις ταυτότητας και εξουσίας. Η θέση τους πάνω σε ένα τόσο εμφανές κτίσμα δεν ήταν τυχαία.
Στο εσωτερικό διατηρείται και τοιχογραφία με θρησκευτικό θέμα. Η παρουσία της θυμίζει ότι τα ιπποτικά τάγματα συνδύαζαν στρατιωτική οργάνωση με θρησκευτικό χαρακτήρα. Η παρατήρηση τέτοιων λεπτομερειών προσθέτει περιεχόμενο σε μια επίσκεψη που διαφορετικά θα περιοριζόταν στη θέα από την κορυφή.
Πώς συνδέεται με την κουμανδαρία
Μετά την απώλεια της Ακρας το 1291, το Κολόσσι συνδέθηκε με τη Μεγάλη Κομμανταρία των Ιωαννιτών στην Κύπρο. Η διοικητική αυτή ονομασία πέρασε και στην ιστορία του γλυκού κρασιού της περιοχής. Ο όρος vin de Commanderie αποτελεί κρίκο ανάμεσα στη μεσαιωνική οργάνωση της γης και στη σημερινή κουμανδαρία.
Η σύνδεση δεν σημαίνει ότι το επισκέψιμο κάστρο λειτουργεί ως οινοποιείο ή ότι κάθε κρασί που παράγεται κοντά του είναι κουμανδαρία. Η σημερινή παραγωγή του οίνου ακολουθεί συγκεκριμένο πλαίσιο και συνδέεται με καθορισμένη αμπελουργική περιοχή. Το κάστρο βοηθά να κατανοήσουμε το ιστορικό όνομα.
Η ζάχαρη δίπλα στην οχύρωση
Ανατολικά του πύργου βρίσκονται ερείπια εγκατάστασης επεξεργασίας ζάχαρης του 14ου αιώνα. Η ζάχαρη υπήρξε σημαντικό προϊόν της μεσαιωνικής Κύπρου, πριν συνδεθεί με τις πολύ μεταγενέστερες μεγάλες φυτείες άλλων περιοχών του κόσμου. Τα σωζόμενα κατάλοιπα προσθέτουν στην εικόνα του τόπου την εργασία και την παραγωγή.
Αξίζει λοιπόν να αφήσει κανείς χρόνο και για τον υπαίθριο χώρο. Το κάστρο, οι παραγωγικές εγκαταστάσεις και η πεδιάδα εξηγούν μαζί την επιλογή της θέσης. Η ιστορία των ιπποτών περιλαμβάνει και τον έλεγχο πόρων που συντηρούσαν την ισχύ τους.
Πριν ξεκινήσεις
Το χειμερινό ωράριο που δημοσιεύεται για την περίοδο 16 Σεπτεμβρίου έως 15 Απριλίου είναι καθημερινά 08:30–17:00, με εισιτήριο 2,50 ευρώ. Για επιβεβαίωση πριν από την επίσκεψη λειτουργεί το 25 934907. Η ώρα άφιξης πρέπει να αφήνει περιθώριο για το εσωτερικό και τον γύρω χώρο πριν από το κλείσιμο.
Οι σκάλες και τα διαφορετικά επίπεδα επηρεάζουν την πρόσβαση για άτομα με κινητικές δυσκολίες. Οποιος χρειάζεται συγκεκριμένη διευκόλυνση είναι χρήσιμο να επικοινωνήσει εκ των προτέρων. Μια επίσκεψη χωρίς βιασύνη δίνει τελικά στον απλό πέτρινο όγκο το ιστορικό βάθος που δεν φαίνεται στην πρώτη ματιά.
