Γλυκά, ξινά και γλυκόξινα ρόδια έδιναν διαφορετικές χρήσεις στην κουζίνα. Ο καρπός συνδέθηκε με το προσφάγι, το κέρασμα και τα έθιμα του γάμου.
Στον Αγιο Αμβρόσιο της Κερύνειας ο χυμός από ξινά ρόδια μπορούσε να πάρει τη θέση του λεμονιού όταν αυτό έλειπε. Από τα γλυκά ρόδια έφτιαχναν ποτό, ενώ ο καρπός τρωγόταν και νωπός, ως μέρος του προσφαγιού.
Το ρόδι δεν είχε μία μόνο γεύση ή χρήση. Γλυκές, ξινές και γλυκόξινες ποικιλίες αναφέρονται ήδη σε παλιές περιγραφές του νησιού. Η διαφορά αυτή εξηγεί γιατί ο ίδιος καρπός μπορούσε να δώσει άλλοτε οξύτητα στο φαγητό και άλλοτε γλυκό χυμό.
Πώς ονομάζονταν τα κομμάτια του
Στην κυπριακή διάλεκτο ο καρπός λέγεται «ρόδιν». Τα τμήματά του με τους κόκκους ονομάζονταν «παπαούρες», από την ομοιότητά τους με το έντομο που είναι γνωστό και ως παπάς ή κοκκονέλι.
Η ροδιά υπήρχε τόσο σε οικογενειακούς κήπους όσο και σε καλλιέργειες. Η ωρίμανση των καρπών εκτεινόταν από το τέλος του καλοκαιριού μέχρι το φθινόπωρο, ανάλογα με την ποικιλία.
Η φλούδα δεν πετιόταν πάντα
Οι φλούδες, τα «ροδόφυλλα», ξηραίνονταν στον ήλιο και χρησιμοποιούνταν για βαφές νημάτων και ρούχων. Με φλούδες και ξίδι παρασκευαζόταν επίσης η «ξιδκιά», μια μαύρη βαφή που χρησιμοποιούσαν οι τσαγκάρηδες.
Αυτή η αξιοποίηση βρισκόταν έξω από την κουζίνα, αλλά ανήκε στην ίδια οικονομία του σπιτιού. Ο καρπός έδινε τροφή και χυμό, ενώ τα υπόλοιπα μέρη του μπορούσαν να έχουν διαφορετική χρησιμότητα.
Από την Αφροδίτη στο κατώφλι
Στην αρχαιότητα το ρόδι συνδέθηκε με τη λατρεία της Αφροδίτης και απεικονίστηκε στα ψηφιδωτά της Νέας Πάφου. Στην Οικία του Διονύσου εμφανίζεται, μεταξύ άλλων, σε δίσκο μαζί με άλλα αγαθά της φιλοξενίας.
Στα νεότερα έθιμα συμβόλιζε την ευφορία και τη γονιμότητα. Μετά τον γάμο το ζευγάρι μπορούσε να σπάσει ένα ρόδι στην είσοδο του σπιτιού, ώστε οι κόκκοι να σκορπιστούν. Η ίδια τροφή είχε έτσι θέση και στο καθημερινό τραπέζι και σε μια από τις σημαντικότερες τελετές της οικογένειας.
