Ο Στατός–Άγιος Φώτιος δεν είναι απλώς ένα χωριό με διπλή ονομασία. Είναι μια κοινότητα που δημιουργήθηκε από τη συνένωση δύο παλαιότερων χωριών, έπειτα από ένα σοβαρό γεωλογικό πρόβλημα.
Ο παλιός Στατός και ο Άγιος Φώτιος βρίσκονταν σε περιοχή της επαρχίας Πάφου η οποία αντιμετώπιζε έντονη αστάθεια του εδάφους. Οι κατολισθήσεις και οι καθιζήσεις προκάλεσαν ζημιές σε κατοικίες και υποδομές, δημιουργώντας επικίνδυνες συνθήκες για τους κατοίκους.
Η μετακίνηση των δύο κοινοτήτων κρίθηκε αναγκαία. Οι κάτοικοι εγκατέλειψαν σταδιακά τα παλιά τους σπίτια και εγκαταστάθηκαν σε ασφαλέστερη τοποθεσία, δημιουργώντας έναν ενιαίο, οργανωμένο οικισμό. Έτσι προέκυψε η κοινότητα Στατός–Άγιος Φώτιος, η οποία διατήρησε στην ονομασία της τη μνήμη και των δύο χωριών.
Η περίπτωση αυτή αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά κυπριακά παραδείγματα οργανωμένης μετεγκατάστασης εξαιτίας φυσικών κινδύνων. Δεν μετακινήθηκαν μόνο άνθρωποι και προσωπικά αντικείμενα. Μεταφέρθηκαν οικογενειακές ιστορίες, παραδόσεις, επαγγέλματα και ολόκληρη η κοινωνική ζωή δύο μικρών κοινοτήτων.
Σήμερα, το χωριό είναι γνωστό για τη γεωργική και κτηνοτροφική του παραγωγή. Στην περιοχή παράγονται σταφύλια, μήλα, γαλακτοκομικά προϊόντα και παραδοσιακά εδέσματα, ενώ η κοινότητα έχει συνδέσει την ταυτότητά της με τα τοπικά προϊόντα και την ύπαιθρο.
Τα ερείπια των παλιών οικισμών, όμως, εξακολουθούν να θυμίζουν όσα προηγήθηκαν. Λειτουργούν ως σιωπηλοί μάρτυρες μιας εποχής κατά την οποία η φύση ανάγκασε δύο κοινότητες να ξεκινήσουν από την αρχή.
Σε μια περίοδο κατά την οποία η κλιματική αλλαγή και τα ακραία φαινόμενα επαναφέρουν τη συζήτηση για την ασφάλεια των οικισμών, η ιστορία του Στατού–Αγίου Φωτίου αποκτά νέα σημασία. Δείχνει πόσο δύσκολη, αλλά και πόσο απαραίτητη, μπορεί να γίνει η προσαρμογή απέναντι στους φυσικούς κινδύνους.
Κατερίνα Χριστοφή
