Στο Ομοδος, η μεγάλη πλατεία φτάνει στην είσοδο του μοναστηριακού συγκροτήματος του Τιμίου Σταυρού. Η απόσταση από τα τραπέζια της πλατείας ως την αυλή είναι μικρή. Μέσα, η διάταξη των κτιρίων δίνει άλλο κέντρο στην επίσκεψη, με τον ναό και τις πτέρυγες γύρω του.
Το χωριό είναι από τα κρασοχώρια της Λεμεσού. Η μονή υπήρξε για αιώνες σημείο προσκυνήματος και τόπος συγκέντρωσης. Στη σημερινή επίσκεψη, το μοναστηριακό συγκρότημα διατηρεί τη θέση του μέσα στον οικισμό.
Το προσκύνημα και η παράδοση
Η τοπική εκκλησιαστική παράδοση συνδέει τη μονή με την εύρεση σταυρού και με κειμήλια που σχετίζονται με τα Πάθη του Χριστού. Αυτές οι αφηγήσεις εξηγούν τη σημασία του προσκυνήματος για τους πιστούς. Η χρονολόγηση των κτιρίων είναι διαφορετικό ερώτημα και απαιτεί να διαβάσεις τις σωζόμενες οικοδομικές φάσεις.
Τμήματα των πτερύγων διαμορφώθηκαν σε διαφορετικές εποχές. Ορισμένα από τα σημερινά κτίρια της βόρειας και της δυτικής πλευράς συνδέονται με εργασίες του 1816. Η μορφή που βλέπουμε προέκυψε σταδιακά, καθώς προστίθενταν ή επισκευάζονταν χώροι.
Ξύλο, πέτρα και χώροι συνάντησης
Στο συγκρότημα ξεχωρίζουν οι ξυλόγλυπτες κατασκευές και τα στοιχεία της παλιάς μοναστηριακής αρχιτεκτονικής. Η μεγάλη αίθουσα του συνοδικού είναι ένα από τα σημεία όπου η ξυλογλυπτική έχει ιδιαίτερη παρουσία. Τέτοιοι χώροι εξυπηρετούσαν και τη συνάντηση, τη φιλοξενία και τη διοίκηση της μονής.
Η αυλή βοηθά να διακρίνεις τις διαφορετικές χρήσεις γύρω από τον ναό. Η επίσκεψη αποκτά βάθος όταν το βλέμμα φύγει από τη γενική όψη και σταθεί σε ένα ξύλινο στοιχείο ή στην ένωση δύο κτιρίων. Εκεί φαίνεται και η εργασία που κρατά το συγκρότημα όρθιο.
Οι επιγραφές και η εργασία του ξυλουργού
Η επιγραφή στην είσοδο του συνοδικού συνδέει την ανοικοδόμηση του 1816 με τον οικονόμο Δοσίθεο, ο οποίος υπηρετούσε τη μονή από το 1810. Την επόμενη χρονιά κατασκευάστηκε το χρυσοποίκιλτο εικονοστάσι. Οι δύο χρονολογίες δίνουν συγκεκριμένα σημεία μέσα στη μεγάλη ιστορία του συγκροτήματος.
Στη δυτική πτέρυγα, ο επισκέπτης μπορεί να σταθεί στη διαμόρφωση του ξύλου. Στηθαία και παράθυρα έχουν κατασκευαστεί από μικρά τεμάχια που σχηματίζουν δικτυωτά. Στα θυρόφυλλα, οι γλυφές δημιουργούν ανάγλυφες επιφάνειες. Η λεπτομέρεια αυτή δείχνει ότι ο καλλωπισμός του χώρου χρειαζόταν μεγάλο αριθμό μικρών, ακριβών εργασιών.
Το συνοδικό συνδέει τη συγκέντρωση των ανθρώπων με την επιμελημένη κατασκευή του χώρου. Η επίσκεψη έχει ενδιαφέρον όταν επιτρέψει χρόνο και σε αυτά τα στοιχεία, πέρα από την προσκύνηση των κειμηλίων.
Η επιστροφή στην πλατεία
Βγαίνοντας από τη μονή, η πλατεία ξαναδίνει τον ρυθμό του χωριού. Το Ομοδος έχει δεσμό με το κρασί, τη ζιβανία και το ψωμί αρκάτενα. Η απόσταση ανάμεσα στον χώρο του προσκυνήματος και στους χώρους του εμπορίου δείχνει πώς συγκεντρώνονταν διαφορετικές ανάγκες στο ίδιο κέντρο του οικισμού.
