Από τη Λάρνακα στη διεύθυνση του Met. Η διαδρομή ενός προσώπου που συνδέθηκε με τη μαζική έξοδο κυπριακών ευρημάτων.
Ο Λουίτζι Πάλμα ντι Τσεσνόλα έφτασε στην Κύπρο ως Αμερικανός πρόξενος το 1865. Εφυγε έχοντας συγκεντρώσει χιλιάδες αρχαιότητες και αργότερα έγινε ο πρώτος διευθυντής του Metropolitan Museum of Art στη Νέα Υόρκη. Η προσωπική του διαδρομή εξηγεί ένα σημαντικό μέρος της διασποράς της κυπριακής αρχαιολογικής κληρονομιάς.
Το όνομά του παραμένει στις ετικέτες πολλών αντικειμένων του μουσείου. Για τον σημερινό επισκέπτη, η φράση «Συλλογή Τσεσνόλα» δηλώνει την προέλευση μιας μουσειακής κτήσης. Πίσω της, όμως, βρίσκονται συγκεκριμένοι τόποι της Κύπρου, ανασκαφές και αγορές του 19ου αιώνα.
Στρατιωτικός πριν από πρόξενος
Γεννημένος στην Ιταλία το 1832, ο Τσεσνόλα ακολούθησε στρατιωτική σταδιοδρομία στην Ευρώπη και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Πολέμησε με τον στρατό της Ενωσης στον Αμερικανικό Εμφύλιο πριν διοριστεί πρόξενος στην Κύπρο.
Η προξενική του παρουσία τοποθετείται από το 1865 έως το 1877. Στο διάστημα αυτό πραγματοποίησε εκτεταμένες ανασκαφές και απέκτησε αρχαιότητες και μέσω αγορών. Η συλλογή που σχηματίστηκε κάλυπτε μεγάλο χρονικό εύρος, από την Εποχή του Χαλκού έως τη ρωμαϊκή περίοδο.
Πώς τα ευρήματα κατέληξαν στη Νέα Υόρκη
Πριν οριστικοποιηθεί ο προορισμός τους, έγιναν επαφές για πιθανή αγορά της συλλογής από ευρωπαϊκά μουσεία. Ακολούθησε η μεταφορά της στο Λονδίνο και τελικά η απόκτηση του μεγαλύτερου μέρους της από το νεοσύστατο τότε Met.
Οι αγορές κυπριακών αρχαιοτήτων τη δεκαετία του 1870 συνέβαλαν καθοριστικά στο κύρος του μουσείου ως κέντρου κλασικών αρχαιοτήτων. Τα αντικείμενα παρουσιάστηκαν στη Νέα Υόρκη και προσέλκυσαν το ενδιαφέρον ενός κοινού που γνώριζε ελάχιστα την αρχαία Κύπρο.
Το 1877 ο Τσεσνόλα εντάχθηκε στο διοικητικό συμβούλιο. Το 1879 ανέλαβε πρώτος διευθυντής του μουσείου και διατήρησε τη θέση έως τον θάνατό του, το 1904. Η καριέρα του συνδέθηκε έτσι και με τη συλλογή που είχε ο ίδιος συγκεντρώσει.
Τι χάνει ένα αντικείμενο όταν φεύγει από τον τόπο του
Η ιστορία αυτή δεν εξαντλείται στον αριθμό των εκθεμάτων. Για την αρχαιολογία, το σημείο όπου βρέθηκε ένα αντικείμενο, η θέση του μέσα σε έναν τάφο και η σχέση του με τα γειτονικά ευρήματα αποτελούν πληροφορίες εξίσου σημαντικές με τη μορφή του.
Οι μεγάλες συλλεκτικές επιχειρήσεις του 19ου αιώνα οργανώνονταν με διαφορετικά κριτήρια από τις σημερινές συστηματικές ανασκαφές. Οταν η πληροφορία για το περιβάλλον εύρεσης λείπει ή είναι ασαφής, οι ερμηνείες περιορίζονται. Το όνομα ενός συλλέκτη δεν μπορεί να αντικαταστήσει αυτά τα δεδομένα.
Η κυπριακή ματιά στη διαδρομή του Τσεσνόλα περιλαμβάνει αναπόφευκτα την απομάκρυνση του υλικού από το νησί. Ο άνθρωπος που συνέβαλε στη φήμη ενός αμερικανικού μουσείου συνδέθηκε ταυτόχρονα με την έξοδο ενός μεγάλου μέρους της κυπριακής αρχαιότητας. Αυτές οι δύο όψεις αφορούν την ίδια ιστορία.
