«Είναι αυτός. Ο παραδοσιακός φούρνος στην αυλή.
Κατασκευασμένος από πέτρα, άμμο και πηλό.
Είναι αυτός που θυμίζει πάντα και θα συνεχίζει να θυμίζει τις παλιές εποχές.
Θα θυμίζει αυτές τις Κυριακές που έκαιγαν τα ξύλα και τα ψωμιά ετοιμάζονταν να ψηθούν και να μοσχοβολήσουν.
Είναι αυτός. Που ένωνε τις γειτονιές και τις οικογένειες, με γεύσεις, κουβέντες και πολλές ιστορίες.
Αυτός. Ο παραδοσιακός φούρνος που θυμίζει μια Κύπρο μιας άλλης εποχής, όπου όλα κυλούσαν λίγο πιο ζεστά και πιο αργά. Πιο απλά».
Αναμφισβήτητα, ο παραδοσιακός φούρνος στην Κύπρο, αποτελεί ένα από τα πιο σπουδαία χαρακτηριστικά στοιχεία της κυπριακής αρχιτεκτονικής και παράδοσης. Εδώ και πολλά χρόνια – αν και δυστυχώς είναι ελάχιστοι οι Κύπριοι που χρησιμοποιούν τον ξυλόφουρνο – εντούτοις υπάρχει μικρή μερίδα πολιτών που τον αξιοποιούν για ψήσιμο ψωμιού, διαφόρων πιττών αλλά και φαγητών.
Ο πηλός, η πέτρα και η άμμος, υλικά τα οποία καθίστανται βασικά για να κατασκευαστεί ένας φούρνος, κρατούν υψηλές θερμοκρασίες για πολλές ώρες, γι’ αυτό και το αποτέλεσμα στο ψήσιμο είναι καλύτερο σε σχέση με το ψήσιμο ενός απλού ηλεκτρικού φούρνου.
Μιλώντας με γιαγιάδες και παππούδες που βρίσκονται σήμερα εν ζωή, που παλιότερα περνούσαν αρκετό χρόνο στην αυλή, ψήνοντας στον φούρνο και ζυμώνοντας, αλλά και γενικά με άτομα τα οποία τυγχάνει να χρησιμοποιούν σήμερα τον παραδοσιακό φούρνο, έρχονται εικόνες στο μυαλό γεμάτες γεύσεις και μυρωδιές.
Βάσει των πιο πάνω, εν έτει 2025, παρά την τεχνολογική πρόοδο, ο παραδοσιακός φούρνος παραμένει πρωταγωνιστής σε πολλές περιοχές της Κύπρου. Ο φούρνος αναβιώνει δυναμικά μέσα από νέους ανθρώπους που επιδιώκουν να διατηρήσουν τις φυσικές μεθόδους μαγειρικής. Σε αυλές παλιών ανακαινισμένων κατοικιών, σε αγροτουριστικά καταλύματα και σε πολλές πλατείες χωριών, ο ξυλόφουρνος διατηρείται και παραμένει, όχι μόνο ως εργαλείο μαγειρέματος, αλλά και ως φορέας πολιτισμού.
«Είναι αυτό το ψωμί του φούρνου με το τραγανό «καυκάλιν».
Είναι τα κουλουράκια σε διάφορα σχέδια, μυρωδάτα, με κανέλα και γαρύφαλλο.
Είναι αυτές οι ελιόπιττες, οι φλαούνες, οι χαλλουμωτές, οι πίττες της σάτζιης, οι ταχινόπιττες.
Είναι το κλέφτικο, το οφτόν. Που μυρίζει και σπάει κυριολεκτικά τις μύτες.
Είναι αυτά τα παξιμάδια. Τα τραγανά.
Είναι τα μαγειρευτά φαγητά στα πήλινα δοχεία· τα κοκκινιστά, με αρτύματα και πολλές άλλες μυρωδιές».
Ο ξυλόφουρνος δεν αποτελεί απλώς ένα παμπάλαιο εργαλείο – που θεωρούν κάποιοι ότι είναι, αλλά έναν φάρο που φωτίζει την αυθεντικότητα και τη ζεστασιά της κυπριακής κουζίνας. Και όλα αυτά μεταφέροντας γεύσεις, μυρωδιές και κυρίως μνήμες στις επόμενες γενιές.
Γράφει η Χριστίνα Γεωργίου