Στο Φικάρδου αξίζει να κοντοσταθείς μπροστά σε μια εξώπορτα και να κοιτάξεις ψηλά. Σε ορισμένα σπίτια, πάνω από το άνοιγμα, σώζονται πέτρινα ανάγλυφα με σταυρούς. Στο εσωτερικό, εκεί όπου το μάτι σήμερα θα έψαχνε έναν διακόπτη ή ένα καλοριφέρ, θα συναντούσε τη γωνιακή «τσιμινιά», το χτιστό τζάκι του σπιτιού. Δύο λεπτομέρειες αρκούν για να αρχίσει να ξετυλίγεται ο τρόπος με τον οποίο οι οικογένειες έχτιζαν, ζεσταίνονταν και προστάτευαν συμβολικά το νοικοκυριό τους.
Ο μικρός οικισμός στις νοτιοανατολικές πλαγιές του Τροόδους διατήρησε το σχήμα που του έδωσαν η κλίση του εδάφους και η αγροτική δουλειά. Στα σπίτια του διαβάζουμε διαδοχικές εποχές. Μερικά κτίσματα έχουν παλαιότερες ρίζες και μεταγενέστερες επεμβάσεις, οπότε η βόλτα μάς δείχνει πώς εξελισσόταν η κατοικία στην ύπαιθρο με το πέρασμα των γενεών.
Η αυλή ήταν μέρος του νοικοκυριού
Σήμερα η αυλή θυμίζει χώρο για καφέ. Στο αγροτικό σπίτι μπορούσε να είναι προέκταση της δουλειάς, χώρος όπου περνούσε η σοδειά από χέρι σε χέρι πριν αποθηκευτεί ή υποστεί επεξεργασία. Στα κεκλιμένα δρομάκια του Φικάρδου, η πρόσβαση σε διαφορετικές στάθμες δείχνει πώς προσαρμόστηκε η κατοικία στο βουνό. Η σχέση ανάμεσα στον δρόμο, στην αυλή και στα δωμάτια έχει τόση σημασία όσο και η όψη της πέτρας.
Μέσα, οι διακοσμημένες γύψινες σουβάντζες δίνουν μια δεύτερη ανάγνωση. Είναι ράφια του σπιτιού, με ανάγλυφα μοτίβα όπως κλήματα, σταφύλια και πουλιά. Η εικόνα του αμπελιού περνά έτσι από τη γεωργική ζωή στη διακόσμηση. Ο ληνός του χωριού, ο χώρος για το πάτημα των σταφυλιών, συνδέει ακόμα πιο άμεσα το τοπίο με όσα έκαναν οι κάτοικοι μετά τον τρύγο.
Δύο οικίες με διαφορετική ιστορία
Η οικία Κατσινιόρου είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά δείγματα αγροτικού αρχοντικού στον οικισμό. Η αποκατάστασή της επιτρέπει να διαβάσει κανείς μαζί το κτίσμα και αντικείμενα του αγροτικού νοικοκυριού. Εχει σημασία να προσέξει πού μπαίνει το φως, πώς συνδέονται οι χώροι και πόσο κοντά βρίσκονται οι λειτουργίες της καθημερινής ζωής και της αποθήκευσης.
Η οικία Αχιλλέα Δημήτρη πήρε διαφορετική κατεύθυνση μετά την αποκατάσταση. Διαμορφώθηκε ως εργαστήρι υφαντικής και ξενώνας μελετητών. Η υφαντική μάς θυμίζει ότι το νοικοκυριό παρήγε και πράγματα που σήμερα αγοράζουμε έτοιμα. Οι δύο οικίες μαζί δείχνουν επίσης τι μπορεί να σημαίνει αποκατάσταση. Το ένα κτίσμα ερμηνεύει τον παλιό τρόπο ζωής, το άλλο μπορεί να υποδεχθεί εκ νέου μια δραστηριότητα.
Πώς να διαβάσεις το χωριό σε μια βόλτα
Το 1978 ο οικισμός κηρύχθηκε αρχαίο μνημείο και η γύρω περιοχή τέθηκε υπό καθεστώς ελέγχου. Η προστασία αυτή ήρθε σε μια περίοδο που η μετακίνηση προς τις πόλεις άφηνε κλειστά σπίτια στην ύπαιθρο. Σήμερα το Φικάρδου περιλαμβάνεται στον ενδεικτικό κατάλογο της Κύπρου για την Παγκόσμια Κληρονομιά, στο στάδιο της υποψηφιότητας.
Περπάτησε πρώτα στα δρομάκια, αναζήτησε τις υψομετρικές διαφορές και τις μικρές διακοσμήσεις πάνω από τις θύρες και ύστερα δες, αν είναι επισκέψιμη, την οικία Κατσινιόρου. Για εσωτερική επίσκεψη έλεγξε το ωράριο του μουσείου πριν ξεκινήσεις. Τα δρομάκια και οι προσόψεις δίνουν και μόνα τους αρκετές αφορμές για παρατήρηση, ιδιαίτερα αν διαλέξεις μία λεπτομέρεια και την αναζητήσεις σε περισσότερα σπίτια.
