Η έκθεση «Συνύπαρξη: Α. Τάσσος – Χαμπής» στη Λευκωσία προσφέρει μια ουσιαστική αφορμή να γνωρίσουμε ξανά τον Χαμπή Τσαγγάρη. Φέρνει κοντά το έργο του με εκείνο του δασκάλου του και ανοίγει μια συζήτηση για την τέχνη ως εικόνα, μνήμη και γνώση που μεταδίδεται.
Στη διαδρομή του Χαμπή η χαρακτική απέκτησε πολλαπλές χρήσεις. Εγινε τρόπος να αποδοθούν οι ιστορίες της Κύπρου, να διατηρηθεί ο προφορικός κόσμος της και να συναντηθούν άνθρωποι γύρω από ένα εργαστήριο. Η προσωπική καλλιτεχνική πορεία συνδέθηκε σταθερά με την επιθυμία να μάθουν και άλλοι την τεχνική.
Από την Κοντέα στη σχολή της Μόσχας
Γεννημένος στην Κοντέα το 1947, ο Χαμπής γνώρισε τον Τάσσο Αλεβίζο στην Αθήνα το 1971. Η μαθητεία κοντά του υπήρξε καθοριστική. Ακολούθησαν σπουδές γραφικών τεχνών στο Ινστιτούτο Σούρικοφ της Μόσχας, από το 1976 έως το 1982.
Οι σταθμοί αυτοί δείχνουν μια πορεία που συνδέει ένα κυπριακό χωριό με διαφορετικά καλλιτεχνικά περιβάλλοντα. Η γενέτειρα και ο ξεριζωμός παρέμειναν μέρος του θεματικού του κόσμου. Η μνήμη του τόπου συναντά την προσωπική εμπειρία, ενώ η εικόνα συνομιλεί με την αφήγηση και με τη γλώσσα.
Τι σημαίνει χαρακτική
Στη χαρακτική ο δημιουργός δουλεύει πάνω σε μια επιφάνεια από ξύλο, λινόλεουμ, μέταλλο ή άλλο κατάλληλο υλικό. Η επιφάνεια αυτή, η μήτρα, μεταφέρει στη συνέχεια την εικόνα στο χαρτί. Το τελικό αποτέλεσμα εξαρτάται από τον σχεδιασμό, τη χάραξη, το μελάνι και την πίεση της εκτύπωσης.
Ενα πρωτότυπο χαρακτικό δημιουργείται εξαρχής για αυτή τη διαδικασία. Διαφέρει από τη φωτομηχανική αναπαραγωγή ενός πίνακα. Τα αντίτυπα μιας έκδοσης προκύπτουν από την καλλιτεχνική μήτρα και συνήθως αριθμούνται και υπογράφονται. Αυτή η διάκριση βοηθά τον επισκέπτη να αντιληφθεί τι κοιτάζει όταν στέκεται μπροστά σε ένα έργο σε χαρτί.
Στο μουσείο αξίζει να παρατηρήσει κανείς τις μαύρες επιφάνειες, τα κενά και τη γραμμή. Μια περιοχή που έμεινε λευκή μπορεί να είναι αποτέλεσμα επίμονης αφαίρεσης υλικού. Η χειρονομία του χαράκτη συχνά γίνεται περισσότερο κατανοητή όταν η εικόνα συνδεθεί με τον τρόπο κατασκευής της.
Η γνώση που επιστρέφει στους άλλους
Από το 1995 ο Χαμπής οργάνωσε δωρεάν μαθήματα χαρακτικής στη μνήμη του Τάσσου. Η επιλογή αυτή έδωσε συνέχεια στη σχέση δασκάλου και μαθητή: η γνώση που παρέλαβε μεταφέρθηκε σε νέους ανθρώπους και σε κοινότητες, πέρα από τον στενό κύκλο μιας αίθουσας τέχνης.
Το Μουσείο Χαρακτικής στα Πλατανίστεια άνοιξε το 2008, ενώ το Δημοτικό Μουσείο Χαρακτικής Χαμπή στη Λευκωσία εγκαινιάστηκε το 2019. Οι δύο χώροι αποτελούν διαφορετικούς σταθμούς της ίδιας προσπάθειας να γίνει γνωστή η χαρακτική και η ιστορία της. Οι πρόσφατες εξελίξεις γύρω από τη στέγαση στα Πλατανίστεια σημαίνουν ότι μια επίσκεψη εκεί χρειάζεται προηγούμενη επιβεβαίωση της λειτουργίας.
Δάσκαλος και μαθητής στην ίδια έκθεση
Η «Συνύπαρξη: Α. Τάσσος – Χαμπής» παρουσιάζεται στο Δημοτικό Μουσείο Χαρακτικής Χαμπή στη Λευκωσία και έχει προγραμματισμένη διάρκεια έως τις 24 Ιουλίου 2027. Η συνάντηση των δύο ονομάτων επιτρέπει στον επισκέπτη να αναζητήσει συγγένειες, αλλά και την ιδιαίτερη κατεύθυνση που πήρε ο κάθε δημιουργός.
Η επίσκεψη μπορεί να οργανωθεί ως αργή ανάγνωση λίγων έργων: πρώτα το θέμα, έπειτα η σύνθεση και τέλος η τεχνική. Ανάμεσα σε δύο εικόνες, μια διαφορά στην πυκνότητα της χάραξης ή στη χρήση του χρώματος αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο αφηγείται μια μορφή ή ένα τοπίο.
Η διαδρομή του Χαμπή προσφέρει έτσι κάτι περισσότερο από μια βιογραφία με ημερομηνίες. Δείχνει πώς μια τέχνη αποκτά κοινωνική παρουσία όταν ο δημιουργός επιμένει να μοιράζεται τα εργαλεία και τις δυνατότητές της. Για την επίσκεψη στη Λευκωσία χρειάζεται έλεγχος των ημερών και των ωρών λειτουργίας του μουσείου, ιδιαίτερα αν σχεδιάζεται ομαδική ξενάγηση.
